« العالمين » جمع عالم « بفتح لام » است و عالم عبارت از ما سوى اللَّه مىباشد و از اينجهت گفتهاند كه اگر گفته ميشد ربّ العالم شامل جميع ما سوى اللَّه ميگرديد پس چرا به صيغه جمع آورد ؟ و بعضى جواب دادهاند كه به صيغه جمع آورد تا فقط ذوى العقول ( ملائكه و جن و انس ) را شامل شود و اين جواب از جهاتى تمام نيست :
1 - در محلّ خود ثابت و محقق است بنصّ آيات شريفه و اخبار متواتره بتواتر اجمالى كه جميع موجودات حتّى حيوانات و نباتات و جمادات بهرهء از عقل و شعور دارند و به همان اندازه خدا بلكه اولياء حق را مىشناسند و تسبيح و تحميد او را مينمايند مانند آيه شريفه
إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
« 1 » ( چيزى نيست مگر اينكه تسبيح و تحميد خدا را مىكند ولى شما تسبيح آنها را نمىفهميد ) و حمل كردن تسبيح را در اين آيه بر تسبيح تكوينى يعنى دلالت كردن وجود آنها بر علم و قدرت و حكمت حق با جمله
« وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ »
مناسبت ندارد ، زيرا هر صاحب شعورى اين معنى را درك مىكند و آيه مباركه
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
« 2 » ( آنچه در آسمانها و زمين است براى خدا سجدة و نهايت خضوع را مينمايد ) و غير اينها از آيات ديگر و مانند اخبارى كه دارد ولايت ائمه را بر تمام موجودات عرضه داشتند و اخبارى كه عرض حاجت موجودات را خدمت پيغمبر و امام متعرّض مىشود و اخبارى كه دارد ما يرى و ما لا يرى در مصيبت حضرت ابى عبد اللَّه عليه السّلام گريه كردند كه در محلّ خود آنها را متذكر خواهيم شد
هامش
( 1 ) . سوره اسرى آيه 46
( 2 ) . سوره نحل آيه 51