باب الاستعارات و الكنايات
باب الالف « 1 »
آبشناسان
- يعنى قاعده و قانوندانان .
مثالش اسفرنگى گويد :
[ بيت ]
پيش عنان تواند آبشناسان مطيع * زير ركاب تواند كارشناسان رهين
و آبشناس كسى را گويند كه به بالاى كشتى برآيد و از صلاح و فساد دريا خبر دهد [ 1 ] .
چنان كه « 2 » رضى نيشابورى « 3 » گويد :
[ بيت ]
بنزد آبشناس آنكس است طعمهء موج * كز آب علم تو دارد گذر طمع بشناه « 4 »
و بتكلف معنى اول نيز ازين بيت مىتوان فهميد .
انگشت نيل
- كنايه از نشان فقر باشد [ 2 ] .
كذا فى المؤيد . مثالش شيخ سعدى گويد :
بيت
يا مرو با يار ازرقپيرهن * يا بكش بر خانمان انگشت نيل
هامش
( 1 ) - عنوان از « غ » و « ن » است .
( 2 ) - اصل : چنانچه .
( 3 ) - اصل : نيشابور .
( 4 ) - « س » : بشتاه .
( 1 ) و نيز كسى كه آب كاريز و چاه را مىشناسد يعنى مىداند كه كدام جاى از زمين آب دارد و كدام جا ندارد . ( برهان ) .
( 2 ) و رسوائى . ( برهان ) .