و كسر سين مهمله ] بمعنى يكبارگى باشد .
مثالش ابو شكور گويد :
[ بيت ]
بجنگى مكن جاودان يك بسى * بدين آرزو كه منم خود رسى
كذا فى التحفه .
ياوگى
- [ بفتح واو و كسر كاف فارسى ] بمعنى هرزهگو و گمشده و پراكنده باشد [ 1 ] .
مثالش حكيم خاقانى فرمايد :
بيت
يكنانيان و ياوگيان ولايتند * زانرو كه شه طغان جهان سخن نيند « 1 »
يگانى
- [ بكاف فارسى . به وزن روانى ] بمعنى وحدت . و آن مختصر يگانگى است .
مثالش ناصرخسرو گويد :
بيت
خداى را بيگانى بدان و از پس آن * بهر چه گفت رسول و را مصدق دار
و بمعنى يگانه نيز استعمال كنند چنان كه استاد لامعى جرجانى گويد در تعريف شمشير :
بيت
بلرزد جهان گربلرزاند آن را * امير اجل شهريار يگانى
چو گشت ارغوانگون كه حرب رويش * شود روى جنگاوران زعفرانى
و از يگانى معنى موحد نيز مىتوان فهميد حينئذ « 2 » بيت مرقوم به اين معنى نيز خوبست [ 2 ] .
يخنى
- آنچه برآرند از مال و اسباب تا وقت حاجت به كار آيد و بتازيش ذخيره گويند . و مثل است كه « نخورده يخنى است » . چنان كه « 3 » شيخ نظامى فرمايد :
شعر
مخور غم بصيدى كه ناكردهاى * كه يخنى بود هرچه ناخوردهاى
و نيز جنسى از گوشت ناپخته باشد . كذا - فى المؤيد [ 3 ] . مثال اين معنى بسحاق اطعمه گويد :
بيت
شد از موج برف آب لرزنده خنب * كماج آمد از زخم يخنى بجنب
هامش
( 1 ) - در ديوان خاقانى : « بل نائبان ياوگيان . - زيرا كه . . . » آمده است با نسخه بدل : بل نائبان و مادگيان . . . و نسخه بدل ديگر : يكتائيان و . . .
( 2 ) - « غ » چند . « س » و « الف » حيسثيد . ( متن تصحيح قباسيست ) .
( 3 ) - اصل : چنانچه .
( 1 ) گمشدنى و ناپديدگشتنى و هرزهگوى و بىماحصلى ( برهان ) .
( 2 ) برهان ندارد .
( 3 ) برهان پخته كه در مقابل خام است گويد و بمعنى گوشت پخته شده و گرم و سرد نيز آورده .