شعر « 1 »
ز بيژن فزون « 2 » بود هومان به زور * هنر عيب گردد چو برگشت هور
هير
- [ به وزن تير ] آتش باشد . كذا فى المؤيد [ 1 ] . مثال معزى گويد :
شعر
در هيركده گر ز مديح تو بخوانند * بيزار شود هيربد از زند و ز پازند
هيگر
- [ بفتح ها و سكون ياى حطى و كسر كاف فارسى ] آب سياه باشد كه بسرخى زند .
هندوبار
- يعنى هندوستان [ 2 ] . مثالش خلاق - المعانى گويد :
بيت
بخاتم تو كه درياش تا كمرگاهست * بخامهات كه بسر مىرود بهندوبار
هاموار
- همان هموار مرقوم بهر دو معنى ، بمعنى اول حكيم زجاجى گويد :
شعر « 1 »
برفتند گردنكشان هاموار * بنزديك مستظهر كامگار
همار « 3 »
- [ بفتح هاء ] مخفف هموار بمعنى اخير [ 3 ] .
همسر « 3 »
- [ به وزن افسر ] يعنى همراه و قرين [ 4 ] . مثالش عبد الواسع جبلى گويد :
بيت
نه با طبعت بود همتا ، نه با عزمت بود همره * نه با لفظت بود همتا ، نه با خلقت بود همسر
به پاكى قطرهء باران ، به تيزى شعلهء آتش * به خوبى رشتهء لؤلؤ ، بنوى بيضهء عنبر
مع الزاء
هرگز
- يعنى هميشه و لا يزال چنان كه « 4 » ناصر خسرو گويد :
شعر « 1 »
بجوانى چو نشد باز مرا چشم خرد * شايد ار هرگز بر روز جوانى نبوم
و بمعنى هيچوقت و هيچ زمان [ نيز ] آمده چنان كه « 4 » شيخ سعدى گويد :
هامش
( 1 ) - « س » ندارد .
( 2 ) - بجز « ن » : بيزن .
( 3 ) - اين لغت و شرح آن از « غ » است .
( 4 ) - اصل : چنانچه .
( 1 ) نار ( عربى ) . و بمعنى طاعت و عبادت هم آمده است ( مأخوذ از وجه اشتقاق هيريد حاشيهء برهان ) .
( 2 ) و كنايه از دوات سياهى هم هست ( برهان ) .
( 3 ) يعنى بمعنى پيوسته و هميشه . اما در برهان معنى اندازه و حساب كه شمردن چيزى باشد دارد .
( 4 ) برهان ندارد .