نرخ متاعى كه فراوان بود * گر به مثل جان بود ارزان بود
ناچخ
- [ بفتح جيم فارسى ] شمس فخرى گويد سنانيست كه سر او دو شاخ باشد مثل زوبين و گفته :
شعر « 1 »
براى بزمش ناهيد راست چنگ بچنگ * بكين خصمش بهرام را به كف ناچخ
اما در مؤيد الفضلاء گفته كه ناچخ سلاحيست و در شرفنامه بمعنى نيزهء كوچك آمده و در فرهنگ بمعنى تبرزين باشد . و خواجه عميد لويكى مؤيد اين معنى گويد :
بيت
بادا خميده پشت چو ناچخ حسود تو * ريزان به خاك راه تو خونش چو آب تيغ
نيمچرخ
- در فرهنگ بمعنى تخش باشد مثال اخسيكتى گويد :
بيت
گردون « 2 » چونيمقوس و در آهنگ تك « 3 » چنان * كز نيمچرخ و هم جهد ناوك كمان
مع الدال
نوند
- [ بفتح نون و واو ] پيك و خبرآور باشد چنان كه « 4 » استاد رودكى گويد :
شعر « 1 »
چرخ چنينست و برين ره رود * ليك بهر نيك و بدت شد نوند
و ديگر اسب را گويند مثال اين معنى اخسيكتى [ گويد ] :
شعر
تفته ز تاب مهر برين گونه دوزخى * كرده نوند من چو سمندر بر آن گذر
و در مؤيد الفضلاء بمعنى مقامى كه آتشكدهء برزين آنجا بود نيز آمده . مثالش حكيم فردوسى گويد :
شعر « 1 »
به جائى كجا نام آن بد نوند * بدان اندرون كاخهاى بلند
كجا آذر تيز برزين كنون * بدانجا فروزد همى رهنمون
هامش
( 1 ) - « س » ندارد .
( 2 ) - بجز « ك » : گردن .
( 3 ) - « ن » : نك « ك » : يك .
( 4 ) - اصل : چنانچه .