مع الخاء
لاخ
- يعنى مكان . و سنگلاخ و ديولاخ يعنى مكان سنگ و مكان ديو . و بر چيز ديگر اطلاق نكنند .
مثالش شيخ نظامى گويد :
بيت
چو زان دشت بگذشت چون ديو باد * قدم در دگر ديولاخى نهاد
اما ازين بيت امير خسرو چنين مفهوم مىشود كه بر ديگر مكانها نيز اطلاق توان كرد [ 1 ] .
[ بيت ]
قلعهاى چون تنور آتش لاخ * هركجا تنگيى دروست فراخ
لخ و لوخ
- [ هر دو بضم لام ] گياهى است كه در آب رويد و آن را دخ و دوخ نيز گويند و حصير از آن بافند . مثال اول حكيم انورى گويد :
شعر « 1 »
گفتا دده گز ححصير « 2 » سره را چند * نه از ككنب « 3 » وز لللخ ، از نننى نال
مثال دوم سراج الدين راجى گويد :
[ بيت ]
سر و قدش چو لوخ پر خم شد * طبع شادش چو زلف درهم شد
و در فرهنگ لوخ را بمعنى گوز « 4 » و خميده نيز آورده و به اين بيت زراتشت بهرام تمسك نموده :
بيت
شود رخ زرد و پشتت لوخ گردد * تنت باريك همچون دوخ گردد
و از بيت سراج الدين اين معنى نيز باندك تكلفى مستنبط مىشود .
لخلخ
- در فرهنگ بمعنى لاغر و ضعيف آورده . مثالش اين بيت مولوى آورده :
بيت « 1 »
مفخر تبريزيان شاه جهان شمس دين * فربه و زفتست و شاد گر « 1 » چه كه تو لخلخى
مع الدال
لاند
- [ به سكون نون ] بمعنى جنبانيد باشد [ 2 ] .
هامش
( 1 ) - « س » ندارد .
( 2 ) - « س » : حصير .
( 3 ) - « س » : لكنب .
( 4 ) - « س » : كور .
( 1 ) رجوع شود به لغتنامهء دهخدا . و « لاخ » پسوند مكان است .
( 2 ) و افشانيد و تكان داد . ( برهان ) .