تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1238

مساهمون:

ص١٢٣٨
كه در طلب ملك باشد مثالش شاعر گويد : بيت « 1 »
با پادشاهان گيتىپژوه * كزين كار گشتند آخر ستوه

گوله

- [ به لام . به وزن غوره ] غلولهء بزرگ سنگين كه براى منجنيق سازند . كذا فى زفايگو . مثالش شهاب شيرازى گويد « 1 » : بيت « 1 »
ز سنگ منجنيق و گولهء رعد * كه كوه از پا فتاد از هيبت آن زمين از صدمتش لرزان همى شد * جدا مىشد همه بنياد اركان
« 2 » و بخاطر ضعف مىرسد كه گوله مخفف گلوله باشد - كه بعد از اين مىآيد - پس « 3 » بنابراين بر مطلق آنچه مدور باشد اطلاق توان كرد * [ 1 ] .

گلشاه و گلشه

- نام معشوق ورقه [ 2 ] . مثالش سوزنى گويد : بيت « 1 »
مونس مجلس ميمون تو هر كس كه شود * به تو دلشاد بود همچو به گلشه ورقه

گليجه

- [ به وزن بريده ] در فرهنگ بمعنى فواق باشد و زغنگ و هلكك « 4 » نيز گويند [ 3 ] .

گله

- [ بفتح گاف ] رمه باشد [ 4 ] . و - بكسر گاف - بمعنى شكوه باشد . مثال هر دو سراج - الدين راجى گويد : بيت « 1 »
ميش ضعيف از مدد عدل او * در گله از گرگ ندارد گله
و در فرهنگ دانهء انگور نيز باشد كه از خوشه جدا شده باشد [ 5 ] . و بمعنى راهى كه در ميان كوه واقع شده باشد نيز آورده .

گرمابه

- يعنى حمام و گرماوه نيز گويند . مثالش شيخ سعدى گويد :
هامش
( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - تا پايان مطلب را « الف » در حاشيه دارد . ( 3 ) - « س » : بس . ( 4 ) - « الف » « ن » : هلك ( و اين ضبط نيز در برهان هست ) .
( 1 ) در برهان معنى خارپشت و كوزهء آبخورى هم دارد . ( 2 ) و گلشاه بكسر اول نسب كيومرث است در برهان و گلشه ( بكسر ) مخفف آن . ( 3 ) رجوع به گليچه در صفحهء 1233 شود . ( 4 ) در برهان با ثانى مشدد و مخفف هر دو آمده است . ( 5 ) به اين معنى در تداول با اول مكسور و ثانى مشدد مفتوح است مرادف حبه عربى . و بضم اول و فتح ثانى مشدد در برهان معنى آسمان‌گيرى يعنى پارچه‌اى كه بر سقف خانه‌ها مانند سايبان بندند و بمعنى موى جمع شده و بضم اول و فتح ثانى غير مشدد معنى زلف معشوق نيز دارد .