تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1155

مساهمون:

ص١١٥٥

كاره

- [ به راى مهمله . به وزن پاره ] پشتواره باشد در فرهنگ « 1 » و - بگاف فارسى [ 1 ] نيز به نظر رسيده * [ 2 ] .

كم زده

- [ بفتح كاف ] همان كم‌زن كه گذشت يعنى مدبر و بيدولت [ 3 ] . مثالش مخزن اسرار : [ بيت ]
طالع بد بود بداختر شدم * كم زدهء كوى قلندر شدم

كرته

- [ بضم كاف و سكون راى مهمله و فتح فاء ] پيراهن باشد [ 4 ] و در تحفه بمعنى نيم‌تنه باشد [ 5 ] . مثالش حكيم خاقانى گويد : [ بيت ]
كرتهء فستقى به درد چرخ * تا بمرغ نواگر اندازد

كروه

- [ به راى مهمله و واو . به وزن صرفه ] جانوريست سيه‌فام و به زخم از مار بدتر . كذا فى التحفة .

كمان جوله

- [ بضم جيم و فتح لام ] بمعنى قربان باشد كه كمان در آن گذارند [ 6 ] . مثالش فرخى گويد : بيت
ز بهر جنگ دشمن دست نابرده بزه گردد * غلامان ترا هزمان كمان اندر كمان جوله

كوفته « 1 »

يعنى زده شده و ضرب كرده مطلقا چنان كه سراج الدين راجى گويد در كثرت لشكر : [ بيت ]
ز بس ميخ اسبان فروكوفته * دماغ زمين گشته آشوفته
و بمعنى زده شده نيز آيد چنان كه شاعر گويد : بيت
از ياد تو غافل نتوان كرد بهيچم * سر كوفته مارم نتوانم كه نپيچم
و [ بمعنى ] مقدار گوشت كه با حوائج بكوبند و گنده‌هاى بزرگ و كوچك كرده در آشها پزند و بمعنى آزرده و مانده شده نيز آمده [ 7 ] مثال هر دو معنى شيخ سعدى فرمايد : بيت
كوفته بر سفرهء ماگو مباش * كوفته را نان تهى كوفته است

كنگره

[ بضم هر دو كاف ] آنچه بر فراز ديوار باره و حصار و دگر ديوارها سازند و به عربى شرفه گويند . مثالش ازرقى گويد :
هامش
( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد .
( 1 ) يعنى : گاره . ( 2 ) اين صورت در برهان نيست . ( 3 ) و كافر و منافق را نيز گفته‌اند ( برهان ) . ( 4 ) قرطه معرب آن است و به عربى قميص گويند ( برهان ) . ( 5 ) سربال عربى . ( 6 ) در برهان كمان چوله است . ( 7 ) در برهان كنايه از مردم ابله و نادان و احمق نيز دانسته شده است .
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1155 | محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )