تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1153

مساهمون:

ص١١٥٣

كرتينه

- [ به راى مهمله و تاى قرشت به وزن چرمينه ] بمعنى تنيدهء عنكبوت باشد در نسخهء حليمى و در فرهنگ بمعنى آن تنيدهء سفيد كه عنكبوت تند و در ميان آن تخم كند آورده [ 1 ] .

كالنجه

- [ بكسر لام و فتح جيم ] فاخته باشد [ 2 ] .

كهنزه

- [ بفتح كاف و هاء و زاى معجمه و سكون نون ] كمانكشى باشد كه پيش از تب آدمى را واقع شود و به عربى تمطى گويند و كسى را كه اين حالت باشد گويند مىكهنزد [ 3 ] .

كدينه

- همان كدين مرقوم [ 4 ] . مثالش شيخ نظامى گويد : بيت
بر هر كه زدى كدينهء گرز * بشكستى اگرچه بودى البرز
و بمعنى چكش بزرگ كه پتك گويند نيز آمده . مثالش حكيم خاقانى فرمايد : بيت
بكلبتينم اگر سر جدا كنى چون شمع * نكوبد « 2 » آهن سرد طمع كدينهء من

كاژه

- [ بفتح زاء فارسى ] بمعنى جا باشد [ 5 ] .

كزبه

- [ بفتح كاف و باى موحده و سكون زاى معجمه ] همان كنجاره « 3 » كه مرقوم شد [ 6 ] .

كره

- [ بفتح كاف و راى مهمله ] آن زنگار مانندى كه بر روى نان كهنه و امثال آن بندد و آن را بورك نيز گويند و آن نان را كره گرفته گويند و به عربى متكرج گويند - بضم ميم و فتح تاء و كاف و راى مهملهء مشدد « 4 » - [ 7 ] و بمعنى چرك نيز آمده چنان كه ناصرخسرو گويد : بيت « 1 »
چون دست و پاى باز به بينمت و جان و دل * اين هر دو پاك بينم و آن هر دو پر كره
و اميرخسرو نيز گويد :
هامش
( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » : نكويد . ( 3 ) - « س » : كيخاره . ( 4 ) - « س » : مسدد .
( 1 ) كلاشخانه . كلاش . و نيز رجوع به كره شود . ( 2 ) برهان گويد بعضى عكه را قالنجه گويند و قالنجه اطلاقى است كه شيرازيان بر فاخته كنند . ( 3 ) رجوع به فراشيدن و فنجيدن شود . ( 4 ) يعنى چوب گازران و دقاقان ( برهان ) . ( 5 ) خانه و منزل و مقام عموما و كمينگاه صياد خصوصا ( برهان ) . ( 6 ) كنجار . كنجال . كنجاله . ( 7 ) كرج معرب كره است .
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1153 | محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )