تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1071

مساهمون:

ص١٠٧١
بيت
بسكه شد از كوبش بسيار پست * پشت دو تا گرددش از يك شكست

كلاكموش

[ بفتح كاف اول و سكون دوم و ضم سيم « 1 » ] موش دشتى را گويند . [ 1 ]

كلاش

- [ بفتح كاف ] در فرهنگ بمعنى عنكبوت باشد [ 2 ] .

ككش

[ بفتح كاف اول و كسر دوم ] همان كيكيز - كه گذشت - يعنى تره‌تيزك [ 3 ] .

كاويش

[ بكسر واو ] همان كويش مرقوم .

كربايش

- [ بفتح كاف و سكون راى مهمله و بعد از راء باى موحده و ياى حطى ] همان كربش مرقوم و - بسين مهمله - [ 4 ] نيز به نظر رسيده .

كشش

- [ بفتح كاف و كسر شين ] بمعنى ميل باشد [ 5 ] . مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت
كشيشان را كشش بينى و كوشش * بتعليم چو من قسيس دانا
- قسيس معرب كشيش است - . « 1 » و كشش بمعنى سنجيدن و وزن كردن نيز آمده و بمعنى كشيدن و آهنجيدن نيز آمده .

كوش

- كوشش . و اسم فاعل از كوشيدن و امر بكوشيدن [ 6 ] مثال معنى اول مولوى معنوى : [ بيت ]
اول اى جان دفع حرص موش كن * بعد از آن در جمع گندم كوش كن « 2 »
و حكيم نزارى نيز گويد « 3 » : بيت
تا نكنند دوست نظر ضايع است * سعى من و جهد من و كوش من
مثال معنى دوم ابو المؤيد گويد : بيت « 4 »
هشيار و دلير و سخت كوش است * پر خاشخرست و جان فروشست
مثال معنى سوم منجيك گويد : بيت « 2 »
چند شوى چند نديم ندم * كوش و برون آر دل از غنك غم

كين سياوش

- نام نوائى و لحنى است از جملهء سى لحن باربد چنان كه « 5 » شيخ نظامى در تعريف باربد گويد : بيت « 4 »
چو بر دستان زدى كين سياوش * پر از خون سياووشان شدى گوش
و كينه سياوش نيز گويند چنان كه « 5 » حكيم ازرقى گويد :
هامش
( 1 ) - تا پايان عبارت از « ك » است . ( 2 ) - « س » ندارد . ( 3 ) - اين جمله و شعر بعد آن از « ك » است . ( 4 ) - كلمه از « ن » و « ك » است . ( 5 ) - اصل : چنانچه .
( 1 ) كلاوو . ( 2 ) تارتنك . ( 3 ) ككژ . ( 4 ) يعنى : كربايس . ( 5 ) در برهان معنى ناز و غمزه و كرشمه و راه رفتن شبانروزى بر سبيل تواتر و رفتار با ناز و عشوه و كرشمه و شادمانى و جاذبه بايماء و اشارت دارد . ( 6 ) برهان گويد نام روز چهارم از ماه‌هاى فارسى نيز هست ( صحيح : گوش . حاشيهء برهان مصحح دكتر معين ) .