باشد از چوب كه غازيان در گردن آويزند كذا فى التحفه « 21 »
خانيجه
- [ بكسر نون و فتح جيم فارسى ] حوض خرد باشد « 22 » . مثالش شيخ نظامى گويد :
بيت
من آن خانيچه « 1 » ام كآبش « 2 » عيان است * هر آنچم در دل آيد بر زبانست
خبوه
- [ بباى تازى و واو به وزن قهوه ] محكم و استوار باشد و بجاى [ واو راى مهمله « 23 » ] نيز به نظر رسيده .
خدره
- [ بدال و راى مهملتين . به وزن بدره ] پارهء آتش كه در ميان دود رود يعنى شراره « 24 » .
مثالش مولانا كاتبى فرمايد :
بيت
مخزن مه بدرهء موزون تست « 3 » * آتش خور خدرهء كانون تست « 3 »
خربطه
- يعنى مسخره كذا فى زفانگويا « 4 » و در فرهنگ همان خربط مرقوم باشد به دو معنى مذكور و [ به تاى قرشت ] « 25 » آورده * .
خردگاه
- [ بضم خا و سكون و فتح را و دال مهملتين با كاف فارسى ] آنجا كه بر زمين نشيند « 5 » از سينهء شتر كذا فى المؤيد و بمعنى بالاى سم چهارپا كه چدار بر آن بندند نيز آمده « 26 » . مثالش استاد ابو الفرج فرمايد :
بيت
برون كند خرد از خردگاه لهو شكل * فرو كشد طرب از طره جاى عيش لگام
و امير خسرو نيز گويد :
بيت
هر يك از ان چون به زمين پى فشرد * خرده گه « 6 » نه كره را كرد خرد
خامه
- قلم و تل ريگ را نيز گويند . مثال هر دو معنى ابو شكور گويد :
نظم « 7 »
نشسته به صد فكر بر خامهاى * گرفته در انگشت خود خامهاى
و حكيم سنائى نيز گويد :
بيت
كرده از حلق « 8 » دشمنان چو سحاب * خامهء ريگ را ز خون « 9 » سيراب
هامش
( 1 ) « س » و « ن » : خانچه
( 2 ) « س » « ن » : كابم
( 3 ) « ن » : او .
( 4 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد
( 5 ) « س » : بنشينند .
( 6 ) كلمه در « الف » زير سطر است در حاشيه .
( 7 ) كلمه از « ن » است .
( 8 ) همه جا خلق ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 9 ) « ب » : به خون .
( 21 ) در برهان به وزن لوله معنى خالى نيز دارد .
( 22 ) در برهان معنى چشمهء كوچك نيز دارد .
( 23 ) يعنى :
خبره
( 24 ) در برهان بضم اول است و معنى خرده و ريزهء هر چيز را نيز دارد .
( 25 ) يعنى : خربت
( 26 ) در برهان خردهگاه نيز ضبطست و معنى خيمهء كوچك كه درون خيمهء بزرگ زنند نيز دارد .