تك چاه و تك حوض نيز آمده چنان كه « 1 » امير خسرو گويد :
بيت
در ته حوضش بصفا ريگ خرد « 2 » * كور تواند بدل شب شمرد « 3 »
و بمعنى بن هر چيز نيز باشد كه عرب طبق گويند .
ترشه
- [ بضم تا و را و فتح شين معجمه ] ميوهء معروف « 21 » و تروشه نيز گويند .
تنگه
- معروف « 22 » . و تنگهء بغرا يعنى برگ بغرا ، چنان كه « 1 » بسحاق اطعمه گويد مثال هر دو معنى را :
بيت
قليه صرافست و روغن مشترى * در ميانشان تنگهء بغرا خوشست
ترخينه
- بمعنى نوعى از طعام كه فقرا به جهت زمستان سازند كه گندم بلغور را يا ادويهء حار در آب اندازند تا خوب بخيسد و ترش گردد بعد از آن گلولهها كرده در آفتاب گذارند تا خشك شود و بوقت حاجت قدرى از آن به كار برند . مثالش « 4 » مولوى گويد :
بيت
چون نروى زين جهان سوى خرابات « 5 » جان * در عوض مى بگير بىمزه ترخينهاى
و در فرهنگ ترخوانه نيز به اين معنى آورده .
توخته « 6 »
- [ به وزن سوخته ] يعنى گذارده و ادا كرده . مثالش حكيم سوزنى فرمايد :
بيت
خوش بخنديد و مرا گفت بدين زر نشود * نه ترا ساخته كارونه مرا توخته « 6 » وام
و بمعنى جمع كرده و حاصل كرده نيز آمده . مثال اين معنى مجد همگر گويد :
شعر « 7 »
خلقى ز بذل شاملت ارزاق توخته * جوقى ز عدل كاملت آرام يافته
و بمعنى كشيده نيز آمده .
توبه
- [ بضم تا و فتح باى موحده ] قوس قزح باشد و تويه [ بياى حطى ] نيز گويند .
تباه
- آنچه باطل شده و بفساد آمده باشد و به هيچ كار نيايد . « 23 » مثالش حكيم سنائى فرمايد :
بيت
از سر مكرمت وجود همى نام نياز * خامهء او كند از تختهء تقدير تباه
و
تبه
[ بحذف الف ] نيز آمده چنان كه شيخ سعدى گويد :
بيت
تبه گردد آن مملكت عنقريب * كز ان خاطر آزرده گردد غريب
و بمعنى تباهه كه مرقوم شد يعنى گوشت نازك نرم نيز آمده در فرهنگ و « 8 » مثالش اين رباعى استاد فرخى آورده :
هامش
( 1 ) اصل : چنانچه .
( 2 ) « س » : خورد .
( 3 ) « ب » : در دل شب كور تواند شمرد .
( 4 ) كلمه از « ب » است .
( 5 ) « س » : خرابات .
( 6 ) « س » : توخنه .
( 7 ) كلمه از « ن » است .
( 8 ) واو از « ب » است .
( 21 ) در برهان بمعنى رستمى نيز هست كه تخم آن را به عربى بزر الحماض و حب الرشاد خوانند .
( 22 ) يعنى مقدارى از زر و پول .
( 23 ) در برهان معنى قسمت كننده نيز دارد . اما آنجا بمعنى تباهه نيامده است .