بيت
بتكسگى نيرزد و خواهد « 1 » * بوسهاى را ز من بهاى دو رز
ترنگ
- [ به راى مهمله . به وزن خدنگ ] آواز زه « 2 » كمان باشد . حكيم عسجدى فرمايد :
بيت
از دل و پشت مبارز مىبرآيد صد تراك * كززه « 3 » عالى كمان خسرو آيد يك ترنگ
و بمعنى صداى تار روى سازها نيز آيد چنان كه شاه ناصر خسرو گويد :
بيت
نگشايد نيز چشم « 4 » و گوشم * رنگ قدح و ترنگ طنبور
و بر صداى زدن گرز « 5 » نيز اطلاق كنند چنان كه اسفرنگى گويد :
بيت
برداشت زخم گرز گرانش بيك ترنگ * از بالش درنگ سر كوه دير خواب
و ديگر بمعنى تارك « 6 » سر آمده . مثالش منصور شيرازى فرمايد :
بيت
به تيغ غصه عدوى ترا بريده « 7 » گلو * به سنگ حادثه خصم ترا شكسته ترنگ
و [ بضم تاء ] تذرو باشد . و [ بكسر تاء و راء ] خوب و خوش و زيبا باشد « 21 » . مثالش مسعود سعد گويد :
بيت
لاجرم چون چنين گرانجانم * ناخوش و ناترنگ و نادانم
ترنگاترنگ
- آواز انداختن تيرهاى « 8 » پياپى و آوازى كه از چاشنى زه كمان و تار روى سازها برخيزد .
تگرگ
- معروف و آن را سنگچه نيز گويند . مثالش شاعر گويد :
بيت
ژاله از نرگس فرو باريد و گل را آب داد * وز تگرگ روح پرور مالش عناب داد
تارنگ
- [ بفتح راى مهمله ] پيليايه ديوار باشد « 9 » . كذا فى لسان الشعرا و در ادات الفضلاء [ به زاى معجمه « 22 » ] آمده .
تنگ
- [ بضم تاء ] كوزهء سر تنگ باشد « 10 » گردن كوتاه كه اكثر مسافران مىدارند . مثالش حكيم سوزنى فرمايد :
بيت
كاروان گاه ميان پاى ترا خايه و كير * تنگ خربنده و باهوى شتربان آرند
توتگ
- [ بفتح تاى اول و دوم ] گنجينه باشد . كذا فى الادات . اما در شرفنامه [ بجاى تاى دوم نون « 23 » ] به نظر رسيده و در فرهنگ نيز [ بنون ] آمده اما [ بضم تاء ] آورده و توبگ [ بباى موحده ] نيز آورده « 24 » .
هامش
( 1 ) « س » : نخواهد .
( 2 ) « س » : آوازهء . ( متن از « ن » است ) .
( 3 ) كژه . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 4 ) « س » : حشم .
( 5 ) اصل : كرك . ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 6 ) « س » : ثارك .
( 7 ) « س » : بزيده .
( 8 ) « س » :
تبرها .
( 9 ) « س » : باشد ديوار .
( 10 ) كلمه از « ن » است .
( 21 ) در برهان بمعانى : انگيز جست و خيز . غرقاب . مطلق زخم . و به زبان هندى موج . آب بندى خانه و زندان نيز هست .
( 22 ) يعنى تازنگ .
( 23 ) يعنى : تونگ .
( 24 ) در برهان : تونك با كاف تازى آمده تويك نيز گفته است .