بيت
وجود تو از حضرت تنگبار * كند پيك « 1 » انديشه را سنگسار
تتار
- ولايتى مشك خيز . مثالش خلاق - المعانى گويد :
شعر « 2 »
در پاى تا فكندهاى آن زلف مشكبار * بر مىزنى ز ناز بمشك تتار پاى
و منسوبست بتركان و آن تركان را نيز تتار گويند . مثالش شيخ سعدى گويد :
بيت
كه در سينه پيكان تير تتار * به از نقل مأكول ناسازگار
و تتر نيز خوانند . مثالش هم او فرمايد « 21 » در هجو مخنثى :
بيت
گر تتر بكشد آن مخنت را * تترى را دگر نبايد كشت
چند باشد چو جسر بغدادش * آب در زير و آدمى بر پشت
و بهر دو معنى تاتار نيز گويند .
تر
- [ بفتح تا ] معروف « 22 » . و نيز نام مرغكى است خرد و كم سكون و آواز خوش دارد و سه قسم باشد و ترندش نيز خوانند « 23 » .
تارومار
- از قبيل توابعاند يعنى ناچيز « 4 » و پراكنده . مثالش محمد هندوشاه فرمايد :
بيت
عالمى كردى ز تاب تيغ بران ترت و مرت « 5 » * كشورى كردى ز سهم تيرپران تارومار
تبار
- اصل مردم باشد « 24 » . مثالش « 3 » شهنامه :
شعر « 2 »
چو اندر تبارش بزرگى نبود * نيارست نام بزرگان شنود
مع الزاء « 6 » المعجمه
تيريز
- « 8 » دو معنى دارد « 7 » : اول تيريز « 9 » جامه باشد « 25 » . مسعود سعد سلمان گويد :
بيت
هست پيراهنى و شلوارى * نيست بر هر دو نيفه و تيريز
و ديگر پر مرغان باشد در نسخهء وفائى و اين قطعهء معزى را مؤيد اين معنى آورده :
هامش
( 1 ) « س » : بيك .
( 2 ) كلمه از « ن » است .
( 3 ) « س » : خورد .
( 4 ) « س » : ناچيز . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 5 ) « س » : ترت مرت . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 6 ) « ن » : مع الزاء تازى .
( 7 ) « دو معنى دارد » از « ب » است .
( 8 ) « ن » : تريز .
( 9 ) « س » و « غ » : تريز .
( 21 ) يعنى سعدى .
( 22 ) مقابل خشك ، رطب .
( 23 ) در برهان مرادف تز آمده و گفته كه صعوه است .
و نيز : بمعنى شخصى كه باندك چيزى از جا در آيد . و شخصى كه در قمار منازعت كند يا آنچه باخته باشد پس گيرد و كنايه از مردم ملوث و مردار و فاسق نيز باشد و ( در حاشيه ) معنى توهين و تحقير نيز بدان داده شده است .
( 24 ) در برهان بمعنى :
خويشاوندان و دودمان نيز هست و در عربى بمعنى هلاك باشد .
( 25 ) در برهان آمده كه شاخ جامه را گويند . تريج و تريش نيز در تداول عامه به اين معنى است .