پيمان
- بمعنى عهد و شرط باشد . مثالش خواجه حافظ گويد :
بيت
مرا بدور لب دوست « 1 » هست پيمانى « 2 » * كه بر زبان نرود جز حديث پيمانه
پروين
- آن چند ستارهء ريزهء قريب يكديگر كه به عربى ثريا گويند . مثالش شيخ سعدى گويد :
بيت
همه آرام گرفتند و شب از نيمه گذشت * آنكه « 3 » در خواب نشد چشم من و پروين است .
پاسبان
- يعنى نگاهبان و دارندهء پاس كه شبها حراست كند . مثالش اخسيكتى « 4 » گويد :
بيت
بر فراز بارهء او پاسبان در نيمشب * ماه را چون چشم ماهى بيند « 5 » از سوى مغاك
پوستين
- معروف « 21 » و ديگر بمعنى عيب « 6 » نيز گويند . مثالش انورى گويد :
بيت
از عقاب و پوستينش گر نه گويد به بود * گر چه در دريا تواند كرد خربط گازرى
بوزيدن
- [ به زاء معجمه . به وزن كوشيدن ] يعنى عذر آوردن .
پلوان
- [ بضم پا و سكون لام ] پشتوارهء كاه باشد . كذا فى المؤيد الفضلاء و بمعنى بلنديهاى « 7 » ميان و كنار « 8 » كشت كه بر آن گذرند تا كشت محفوظ ماند نيز به نظر رسيده و اين بيت امير خسرو مؤيد اين معنى است :
بيت
عجب نبود گر انبار ار فرو لرزد به آب و گل * كه بختى لوك گردد چون گذر باشد به پلوانش
پروان
- [ به راى مهمله و واو . به وزن مروان ] شهريست نزديك غزنين . كذا فى التحفه .
مثالش حكيم فردوسى فرمايد :
بيت
به دو گفت كاى نامبردار هند * ز پروان بفرمان تو تا « 9 » به سند
و در فرهنگ بمعنى چرخ ابريشم كه بپاى گردانند نيز باشد .
مع الواو
پالو
- [ بضم لام ] چيزى كه بر بدن « 10 » بر آيد همچو عدس و آن را آزخ نيز گويند و به عربى ثؤلول گويند . شمس فخرى فرمايد :
بيت
برويت هر كه روشن نيست چشمش « 11 » * بود مقله « 12 » بچشمش در چو پالو
مقله [ بضم ميم ] به عربى سياهه و سپيدهء چشم را گويند .
پيغو « 13 »
- [ به وزن و معنى پيكو « 14 » ] نام يكى از بلاد هندست . مثالش حكيم اسدى گويد :
بيت
ز ياقوت سيصد « 15 » كمر پيغوى « 13 » * ز گوهر چهل گرزن خسروى
و اديب صابر نيز گويد :
شعر
لعبتى دارم كه از وى نيكوئى كردند وام * لعبتان خلخى « 16 » و نيكوان پيغوى « 13 »
و ازين بيت شاه ناصر خسرو كه :
بيت
هر چند مهار خلق بگرفتند * امروز تكين « 17 » و ايلك و پيغو « 13 »
چنان ظاهر مىشود كه پيغو « 13 » نام پادشاه آن ولايت بود هر كه باشد همچو ايلك كه « 18 » پادشاه
هامش
( 1 ) « ب » ، دست بست ؛ « س » : لبت . . . ( متن از « ن » و ديوان حافظست ) .
( 2 ) « س » : بيمانى .
( 3 ) اصل آنچه .
( 4 ) « س » : اخسيكنى .
( 5 ) « ن » : ديدى .
( 6 ) « ب » : غيبت . ( در برهان هر دو صورت هست ) .
( 7 ) در « س » بلنديها .
( 8 ) « س » : كنارو .
( 9 ) « س » : نا .
( 10 ) « س » : جيزى كه بريدن .
( 11 ) « س » : حشمش .
( 12 ) « س » : معله .
( 13 ) « س » : بيغو .
( 14 ) « ب » : نيكو . ( در برهان نيز بفتح اول و ضم سوم است ) .
( 15 ) « ب » : چندين .
( 16 ) « س » :
خلخلى .
( 17 ) « س » : تكون . ( متن از « ن » است ) .
( 18 ) حرف « كه » در « س » نيست .
( 21 ) جامهيى جبه مانند از پوست گوسفند كه از سوى درون داراى پشم و كرك است .