برخفچى
- [ بفتح باء و خاء و سكون راى مهمله و فا و كسر جيم فارسى ] ستنبكى « 1 » و ستيزه كارى باشد ، كذا فى المؤيد .
براتى
- در فرهنگ بمعنى جامه و غيره كه كهنه شده باشد ، چه اين قسم چيزها را در وجه برات دهند ، و مثالش « 2 » اين بيت شرف شفروه آورده :
بيت
زنو تازه كن خلعت حسن هر دم * پس آنكه براتى بشمع « 3 » خور انداز
و هم او فرمايد « 21 » :
بيت
يك براتى ز جامه خانهء وصل * بتن محرمان راز رسان
بهى
- [ بكسر باء ] به را گويند . مثالش مولانا نظام گويد :
بيت
كند ز صنعت استاد صنع شيرين كار * بگونهء عسلى در بر بهى مخمل
« 4 » و بمعنى بهترى و خوبى نيز آمده . مثالش شاعر گويد :
شعر
در بلا تا كى توان بودن باميد بهى * گر كسى را صبر ايوبست عمر نوح نيست
بژندى
- [ به زاى فارسى و نون ] بمعنى تنگى معيشت و بيچارگى بود . اما حركتش معلوم نشد .
بخسى
- [ بفتح باء و سكون خاء و كسر سين مهمله ] يعنى پژمرده شد . ولى آب حاصل آمده . مثالش « 5 » ناصر خسرو گويد :
شعر
تو كشتمند جهانى ز داس مرگ بترس * كنون كه زرد « 6 » شدستى « 7 » چو گندم بخسى « 8 »
و بمعنى گداخته شوى نيز آمده . مثال اين معنى هم او « 2 » گويد :
شعر
اگر زرى ، نكند كار بر تو آتش تيز * و گر مسى بفنا تا ابد همى بخسى
بشلى
- [ بشين معجمه . به وزن دغلى ] بچسبى و در آويزى . مثالش هم او « 22 » گويد :
بيت
هيچ نيائى فراز پند و قران * بر غزل و مى بطبع در بشلى
بوى
- [ بضم باء و كسر واو ] يعنى باشى و بمانى . مثالش سنائى گويد :
بيت
در تو حيوانى و شيطانى و روحانى در است * از شمار هر كه خواهى آن بوى روز شمار
برگى
- [ به راى مهمله و كاف فارسى .
به وزن عربى ] كلاه دراز باشد كه زهاد بر سر گيرند و بتازيش برنس گويند . كذا فى السامى چنان كه شيخ سعدى فرمايد :
شعر
حاجت بكلاه برگى داشتنت نيست * درويش صفت باش و كلاه « 10 » تترىدار
بيوكانى
- عروسى . مثالش عنصرى گويد :
بيت
ساخت آنگه يكى بيوكانى * هم بر آئين و رسم يونانى
بارى « 11 »
- دو معنى دارد اول كلمهاى باشد كه بر انحصار دلالت كند چنان كه گويند اگر
هامش
( 1 ) « ب » كلمه را ندارد ؛ « ن » : ستم ملى ؛ « س » : ستيكى ( متن از « ن 2 » است ) .
( 2 ) واو در نسخهء « س » نيست .
( 3 ) « س » : بسمع . ( متن از « ب » است ) .
( 4 ) از اينجا تا پايان مطلب فقط در « ب » هست .
( 5 ) « س » : مثالش شاه .
( 6 ) « س » : رد .
( 7 ) « س » : جو ؛ « ب » : چه .
( 8 ) در ديوان ناصر خسرو : نحسى .
( 9 ) اين كلمه از « ن » است .
( 10 ) « س » ترمى .
( 11 ) اين لغت و شرح آن فقط در « ب » هست .
( 21 ) يعنى : شرف شفروه .
( 22 ) يعنى : ناصر خسرو .