شعر
بريش تيس « 1 » و به بينى پيل « 2 » و غبغب گاو * بخرس رقص كن و بوزنينهء لعاب
بياره « 3 »
- [ بفتح باء و راى مهمله ] نباتى كه آن را ساق بلند نباشد چون خربوزه و خيار و حنظل و بادنجان و امثال آن . كذا فى الفرهنگ .
مع الياء
بيستگانى « 4 »
- [ بكسر باء و سكون سين مهمله و تاى قرشت ] آنچه « 5 » بلشكر دهند و جيره نيز گويند . مثالش استاد منوچهرى فرمايد « 6 » :
شعر
يكى را ازين بيستگانى « 7 » نبخشى * يكى را دوباره دهى بيستگانى « 8 »
بيدطبرى
- نام يكى از اقسام هفدهگانهء بيد كه آن را ببدمشك و گربهبيد نيز گويند .
كذا فى الشرفنامه . اما ميرزا ابراهيم بمعنى بيدموله « 21 » آورده . مثالش ظهير گويد :
بيت
همچو مستان صبوحى زده « 9 » افتان خيزان * شاخهاى سمن تازه و بيد طبرى
و اين بيت بمعنى دوم مناسبت بيشتر دارد « 10 »
برخى
- آنچه بعوض چيزى « 11 » به كسى دهند و فدا . مثالش شيخ سعدى در ترجيع گويد :
شعر
جان برخى روى يار كردم * گفتم مگرش وفاست چون نيست
بنشينم و صبر پيش گيرم * دنبالهء كار خويش گيرم
بادسرى
- [ به سكون دال ] تكبر و عجب باشد . مثالش امير خسرو گويد :
نظم « 12 »
آنكه درو باد سرى راه كرد * هم ز بريدن سرش آگاه كرد
بارانى
- كلاهى كه در روز باران بر سر گيرند . مثالش حكيم انورى گويد « 13 » :
بيت
تا چو « 14 » ابريست گمانشان كه چو باران بارد * آسمان بر سر خورشيد كشد بارانى
و در نسخهء ميرزا نام قبيلهاى از تركان باشد .
بالاى
- معروف « 22 » و نيز اسب جنيبت .
كذا فى التحفه . مثالش حكيم فردوسى گويد :
بيت
فرود آمد از كوه و بالاى خواست * همان جامهء خسرو آراى خواست
بشكارى
- بمعنى كشت و زرع باشد . مثالش شيخ آذرى گويد :
بيت « 12 »
چون شود وقت زرع و بشكارى * آب آن چشمه مىشود جارى
بكرائى
- [ به وزن صحرائى ] نام ميوهاى بسان نارنج و ليمو كه از نارنج كوچكتر و از ليمو بزرگتر باشد .
بىبى
- زن نيكو باشد . مثالش ملا هاتفى فرمايد :
بيت
با زنش گفت خواجه كاى بىبى * دل برين نه كه از وطن كيبى
هامش
( 1 ) « س » : ميش ؛ ( متن از « ن » است ) .
( 2 ) « س » كلمه را ندارد ؛ « ب » « ن » . بيل . ( متن از ديوان خاقانيست ) .
( 3 ) « س » : بپاره ( متن از « ب » است و كلمه در « ن » نيست ) .
( 4 ) بيشكانى .
( 5 ) « س » : آنجه .
( 6 ) « س » « ب » : ابو الفرج گويد . ( متن از « ن » است ) .
( 7 ) « س » « ب » « ن » : بيش كاهى . ( متن از ديوان منوچهرى مصحح اينجانب است . و در مصراع اول كلمهء ازين نيز « زبن » بايد باشد .
( 8 ) « س » : بيشكاهى .
( 9 ) « س » : شده .
( 10 ) در « ب » بجاى عبارت اخير آمده . اما ظاهرا بيدى كه سرخ باشد آن را طبرخون گويند .
( 11 ) اصل : چيزى .
( 12 ) اين كلمه از « ن » است .
( 13 ) « س » ( در متن ) : امير خسرو . . . ( در حاشيه ) : حكيم انورى . . . ؛ « ب » . . . فرمايد .
( 14 ) « س » : جه ، نسخ ديگر چه .
( 21 ) بيدموله ؛ بيد مجنون ( برهان ذيل لغت بيد طبرى ) ،
( 22 ) يعنى ؛ قد و درازى و ريز و غيره .