برهون
- [ به راى مهمله و هاء به وزن مفرون ] دايره باشد . شمس فخرى گويد در تعريف حصار :
بيت
فرود چرخ محل حوادث آمد و آن * به صد هزار جهان خارجست ازين برهون
و استاد عمعق نيز گويد :
شعر
مردم چشمم چو مركز پلك چون برهون شود * مركز « 1 » و برهون « 2 » ز عشقت هر شبى گلگون شود
و در تحفه بمعنى پر كار نيز آمده و در يكى از نسخ كه اسم « 3 » مؤلف معلوم نبود ، اين بيت عمعق را باستشهاد معنى پر كار آورده اما بخاطر مىرسد كه بمعنى دايره انسب باشد و در شرف نامه بمعنى هاله و آرايش نيز باشد . بمعنى هاله استاد « 4 » رودكى گويد :
بيت
ايا قد تو چون سروى ز ديبا گرد آن آذين * و يا روى تو چون ماهى ز عنبر گرد آن برهون
و بمعنى در خانه نيز آمده و مؤيد اين معنى ناصر خسرو گويد :
شعر
دل بيقين اى پسر « 5 » خزانهء دين است * چشم تو چون روزنست و گوش چو « 6 » برهون
گوهر دين چون درين خزانه نهادى * روزن و برهونش هر دو سخت كن اكنون
و بمعنى حصار و محوطه نيز آمده چنان كه « 7 » هم او « 21 » فرمايد :
بيت
اى شده غافل ز علم و حجت و برهان * جهل كشيده بگرد جان تو برهون
و در فرهنگ بمعنى طوق و كمرى كه بر ميان بندند و هر چيز ميان تهى مانند هاله و طوق و در خانه و حصار « 8 » و محوطه و خاربست آورده و بمعنى خاربست اين بيت حكيم « 8 » قطران آورده :
شعر
بباغ پر گل ماند رخ تو سالا سال * زمانه بسته ز « 9 » شمشاد گرد آن برهون
و در نسخهء حسين وفائى برهون [ بباى تازى ] را بمعنى كمر « 10 » آورده و [ بباى فارسى « 22 » ] بمعنى دايره .
بشوتن
- [ بشين معجمه و تاء به وزن نمودن ] نام برادر اسفنديار - و در نسخه وفائى بوزنه « 23 » آمده .
بشوليدن
- [ بشين معجمه و لام . به وزن بموئيدن ] بمعنى ديدن و دانستن باشد . و بمعنى بر هم زدن و پريشان كردن نيز باشد مثال اين معنى بهرامى گويد :
شعر
فلك در بشوليدن كار اوست * تو بنشين و بگماز بستان ز دوست
و بمعنى گذاردن كار نيز آمده .
بلندين
- [ بضم باء و فتح لام و سكون نون و ياء و كسر دال مهمله ] پيرامن « 11 » در باشد . مثالش شاكر بخارى گويد :
بيت
در ان افراشته درهاى سيمين * بسى جوهر نشانده در بلندين
و در اكثر نسخ به اين معنى آمده و در فرهنگ بمعنى چوب بالاى چهارچوب « 12 » در است و همين بيت مرقوم را شاهد اين معنى آورده .
برتن
- [ به راى مهمله و تاى قرشت به وزن
هامش
( 1 ) « س » : هركر .
( 2 ) « س » : ز .
( 3 ) اين كلمه از « ن » است .
( 4 ) اين كلمه از « ن » است .
( 5 ) « س » : بسر .
( 6 ) « س » :
تو . ( متن از « ب » و ديوان ناصر خسرو است ) .
( 7 ) اصل : چنانچه .
( 8 ) اين كلمه از « ب » است .
( 9 ) « س » : ر .
و
( 10 ) « س » : مكر .
( 11 ) اصل : بيرامن .
( 12 ) « س » : جوب .
( 21 ) يعنى : ناصر خسرو .
( 22 ) يعنى : پرهون .
( 23 ) صورتى از بوزينه است .