بندند تا نثار بدان از هوا ربايند . مثالش عنصرى گويد :
بيت
از درم گرد كردن بفخم * نه شكر چيد هيچكس نه درم
بهرام
- نام پادشاه مشهور « 21 » و مريخ را نيز گويند . مثالش سراج الدين قمرى گويد :
شعر
اى زبدهء « 1 » وجود جهانت بكام باد * كيوان ترا مسخر و بهرام رام باد
و ديگر نام روز بيستم از ماه باشد . مثالش استاد رافعى گويد :
بيت
هميشه تا بود از پيش رشن مهر و سروش * چنان كه از پس بهرام رام باشد و باد
مخفى نماناد كه رشن روز هيجدهم از ماه باشد و مهر 16 و سروش 17 پس مهر و سروش پيش از رشن باشند و بهرام روز 20 و رام 21 و باد 22 پس « 2 » رام و باد بعد از بهرام باشند . و نام ملكيست نيز كه تدبير مصالح روز بهرام به دو متعلقست .
بادودم
- غرور و تكبر باشد . مثالش فردوسى گويد :
بيت
بيار است آن جنگ را پيلم * همى راند چرن شير با باد و دم
بادژنام
- [ بكسر دال و سكون زاى « 3 » فارسى و نون ] در نسخهء ميرزا شراب سرخ و صفرا باشد و در سامى باددژنام به دو دال مهمله غلبهء خون باشد كه بر اندام پيدا شود و از آن ريشها تولد كند و در مؤيد الفضلا بادژفام و بادژوام بكسر دال . اول بفاء و دوم بواو سرخ باد باشد و در كتب طبى سرخى مفرط ناخوشيست كه بر روى بهم رسد . مثالش يوسفى طبيب گويد :
نظم « 4 »
آنها كه گرفتار ببادژ نامند * گر رگ نزنند در خور دشنامند
مطبوخ هليله بعد از آن گر نخورند * در طور طريق پخته كارى خامند
بام
- معروف - و ديگر بامداد باشد .
مثالش شيخ اوحدى گويد :
شعر
نيمشب ديدهء مؤذن شام * ديده « 5 » زين سوى شام وز آن سو بام
و بمعنى قرض نيز آمده كه وام هم گويند . « 6 » و در فرهنگ بمعنى بم كه ضد زير باشد آمده و اين بيت خواجو را مثال آورده :
شعر
بسوز نالهء زارم ز عشاق * نواى زير و بامى بر نيايد
بام چشم
- يعنى پلك « 7 » چشم كه بتازيش جفن « 8 » گويند . مثالش سوزنى گويد :
شعر
چون بوم بام چشم بابرو برد « 9 » ز خشم * وز كينه گشته پرهء بينيش پيلوار « 10 »
بكم
- [ بفتح باء و كاف تازى ] بقم باشد .
مثالش شاعر گويد :
بيت
هر كه در دنيا شود قانع بكم * سرخ رو باشد بعقبى چون بكم
بيم
- بمعنى ترس باشد . چنان كه « 11 » شيخ
هامش
( 1 ) « س » : اى زيده .
( 2 ) « س » : بس .
( 3 ) « س » : راى .
( 4 ) كلمه از « ن » است .
( 5 ) « س » : ديدو .
( 6 ) از اينجا تا پايان مطلب تنها در « ن » آمده است .
( 7 ) « س » : بلك .
( 8 ) « س » : حفن .
( 9 ) « س » : بود ؛ بجز « ن » : پرد .
( 10 ) « س » : نيلوار ؛ « ب » « ن » : بيلوار ( متن تصحيح قياسى است ) .
( 11 ) « س » « ن » : چنانچه ؛ « ب » : مثالش .
( 21 ) يعنى بهرام پنجم ساسانى ملقب به بهرام گور .