و در فرهنگ بمعنى خرم و آراسته [ بباى فارسى « 21 » ] آمده .
بشم
- [ به وزن چشم ] سفيدى را گويند كه بامداد بر سبزه نشيند مانند شبنم . مثالش استاد فرالاوى گويد :
شعر
چون مورد سبز بود كهن موى من همه * دردا كه بر نشست بر آن موى سبز بشم
و نيز نام موضعى است ميان رى و طبرستان و بغايت سردسير است . و [ بفتح شين ] در فرهنگ بمعنى ملول و بمعنى ناگوار آورده .
بيرم
- قماشيست شبيه بمثقالى « 22 » اما از ان لطيفتر و باريكتر . مثالش « 1 » فرخى گويد :
بيت
بتير با سپر كرگ و جوشن « 2 » پولاد * همان كند كه بسوزن كنند با بيرم
و بعضى گويند قماشى است سياه كه در عربستان پوشيدن آن متعارفست .
بم
- [ بفتح با ] نام قريهاى از قراى كرمان باشد . عماد فقيه گويد :
شعر
عدو را بر دل از وى بار غم باد * سنان او كليد فتح بم باد
دوم ضد زير باشد يعنى صدايى كه از تار گنده و غيره برآيد . مثالش مولوى معنوى :
شعر
بىزير و بىبم تو مائيم در غم تو * در ناى اين نوازن « 3 » كافغان ز بىنوائى
و بمعنى دست زدن بر دستار كسى نيز باشد چنان كه « 4 » حيدر ذهنى گويد :
بيت
آموخته تا دست حرم بر سر قاضى * عمامه ز بم كرده ورم بر سر قاضى
بخم
- [ بفتح باء و سكون خاء ] نام ولايتى است مشك خيز و به حركت خاء ظاهر مىشود ازين بيت اثير الدين اخسيكتى :
شعر
ماه تو در مشك بخم لعل تو با جرغ دژم * شهديست در آغوش سم نفعى است در كام ضرر
كذا فى المؤيد و بخاطر اين ضعيف مىرسد كه در بيت مرقوم [ بكسر باء ] نيز توان خواند كه « باى بمعنى « مع » باشد ، يعنى با خم .
بيكم
- [ بفتح باء و كاف ] صفه و ايوان كه به شكم نيز گويند . مثالش ناصر خسرو گويد :
بيت
بسى رفتم پى آز « 5 » اندرين پيروزه گون بيكم « 6 » * كم آمد عمر و نامد مايه آز و آرزو را كم
بژم
- [ به زاى فارسى به وزن چشم ] در فرهنگ بمعنى شبنم باشد .
بشترم
- [ بشين معجمه و تاى قرشت و راى مهمله به وزن اشتلم ] در نسخهء ميرزا دميدگى اندام باشد يعنى جوشش اعضا اما در سامى فى الاسامى [ بضم باء و فتح تا و راى مهمله ] آورده و گفته كه آن را به عربى شرى گويند .
بادتخم
- رازيانه را گويند و به عربى رازيانج گويند .
بفخم
- [ بفاء و خاء به وزن شبنم ] بمعنى بسيار باشد . منجيك گويد :
بيت
بدان ماند بنفشه « 7 » بر لب جوى * كه بر آتش نهى گوگرد بفخم
و ديگر ازارى « 8 » باشد كه نثار چينان بر چوبها
هامش
( 1 ) اين كلمه از « ب » است .
( 2 ) در ديوان فرخى : مغفر .
( 3 ) « س » : نوزان .
( 4 ) اصل : چنانچه .
( 5 ) « س » :
بس .
( 6 ) در ديوان ناصر خسرو : به شكم .
( 7 ) « س » : بنفسه .
( 8 ) « ن » . آزارى ؛ « س » . ارارى .
( 21 ) يعنى : پدرام .
( 22 ) مثقالى : پارچهايست نازك و نفيس و بسيار ضعيف . ( ديوان البسهء قارى ) .