بوسليك
- نام مقامى از نواهاى موسيقى .
مثالش مولوى مثنوى فرمايد :
شعر
در پردهء حسينى عشاق را درآور * وز بوسليك و مايه بنماى دلگشائى « 1 » .
و نام يكى از شعراى قديم نيز باشد « 21 » .
بزرك
- نام يكى از حبوب كه روغن چراغ « 2 » از آن گيرند و بتازى كتان گويند .
باك
- ترس و بيم باشد . مثالش شيخ سعدى گويد :
بيت
تو پاك باش و مداراى برادر از كس باك * زنند جامهء ناپاك گازران بر سنگ
بلارك
- نوعى است از فولاد كه بغايت جوهردار باشد . خلاق المعانى گويد :
شعر
تيغ بلارك ار چه ز گوهر توانگرست * پيوسته هم ز پهلوى كلكت كند تراش
و بر شمشيرى كه آن از فولاد ساخته باشند نيز « 3 » اطلاق كنند چنان كه حكيم خاقانى گويد :
بيت
روضهء « 4 » آتشين بلارك تست * با « 5 » وجودى شكافت ناوك تست
و شيخ « 6 » نظامى بمعنى جوهر تيغ نيز آورده و گفته :
بيت « 7 »
بلارك « 8 » چنان تافت « 9 » از روى تيغ * كه در شب ستاره ز تاريك ميغ
بلك
- [ به وزن سلك ] شرر آتش باشد .
كذا فى التحفه .
مع الكاف الفارسى
بستر آهنگ
- آنچه بر روى لحاف و نهالى پوشند كه گرد بر آن ننشيند و آن را چادرشب « 10 » نيز گويند . مثالش لبيبى گويد :
بيت
خوشا حال لحاف و بستر آهنگ * كه مىگيرند هر شب در برت تنگ
برنگ
- [ بكسر با و راء ] در نسخهء ميرزا ذخيره و جرس و كليد باشد و بعضى با [ زاى معجمه « 22 » ] كليد را گويند و در فرهنگ [ بضمتين ] ذخيره باشد - و نيز نام ولايتى كه قطب جنوبى از آنجا ديده شود و [ بكسرتين ] حبهء دوائى كه از كابل آرند و برنگ كابلى گويند . و بفتحتين نيز به نظر رسيده « 11 » » .
بشگ
- [ به وزن رشك ] شبنم باشد . مثالش استاد خسروانى گويد :
بيت
از نسيم رياض دولت شاه * بر رخ گل در ثمين شد بشگ
و در ادات الفضلا بمعنى باشد كه و خمره نيز آمده و [ بضم با ] موى جعد باشد يعنى پيچيده و درهم و در فرهنگ بمعنى مطلق زلف آمده چنان كه « 12 » شاعر گويد :
شعر
بشگ معشوق چون سفيد شود * دل عاشق از ان شود بستوه
و ديگر بمعنى غمزه و عشوه نيز آورده و اين بيت نزارى مؤيد اين معنى است .
هامش
( 1 ) « س » : دلگشاى .
( 2 ) « س » : روغنى چراغ .
( 3 ) اين كلمه از « ن » و « ب » است .
( 4 ) « ب » : جوهر تيغ ؛ « س » : روضهء تيغ . ( متن از « ن » و ديوان خاقانيست ) .
( 5 ) « ب » : يا ( در ديوان خاقانى : ياد نسخه بدل آن : خار )
( 6 ) « س » : شيخ .
( 7 ) اين كلمه از « ن » است .
( 8 ) « س » : پلارك .
( 9 ) « س » : تاخت .
( 10 ) چادرشب .
( 11 ) چهار كلمهء اخير از « ب » است ( در برهان قاطع بمعنى جرس و كليد بفتحتين آمده و بضمتين بمعنى اندوخته و بكسرتين بمعنى برنج كابلى . )
( 12 ) اصل : چنانچه .
( 21 ) مراد ابو سليك گرگانى از شاعران قرن چهارم هجريست .
( 22 ) يعنى : برنگ .