شعر
كرشمهء كن « 1 » و بشگى بزن چه « 2 » باشد اگر * بگوشهء لب همچون شكر فروخندى
بلشگ
- [ بضم باء و لام و سكون شين معجمه ] سيخ كباب آهنين باشد در نسخهء حسين وفائى و [ بكسرتين ] نيز به نظر رسيده و در نسخهء ميرزا و مؤيد الفضلا [ بكاف تازى « 21 » ] آمده و در سامى فى الاسامى بلسك [ بكسر باء و لام و سكون سين مهمله ] به نظر رسيده . كذا فى الفرهنگ و اما در ادات [ بضم با و لام و سكون سين مهمله « 22 » ] آن چوبى « 3 » باشد كه به آن بريان در تنور آويزند و مؤيد « 4 » اين معنى استاد فرخى گويد « 5 » :
بيت
در تنور ويل بادا دشمنت * از بلسگ چينور « 5 » آويخته
بالنگ
- [ بفتح لام ] جنسى از ترنج بزرگ بغايت نازك كه مربا كنند . مثالش بسحاق اطعمه گويد :
بيت
به شيخ و سبب مفتى و ريواس محتسب * بالنگ شد كلو و ترنجش مشير گشت
كلو ، بمعنى كلانتر باشد .
باشنگ
- [ بشين معجمه . به وزن نارنج ] خوشهء انگور خرد « 6 » و خشك كه برتاك باشد .
مثالش شمس فخرى فرمايد :
شعر
بنام دست تو گر شاخ رز نهد دهقان * عقيق و لؤلؤ رويدز شاخ نه باشنگ
و بمعنى خيارى كه براى تخم گذارند نيز آمده .
مثالش منجيك گويد :
بيت
آن سگ ملعون برفت آن سند را از خويشتن * تخم را مانند باشنگ ايدرش بر جاى ماند
سند [ به وزن رند ] بمعنى حرامزاده باشد و خواهد آمد .
بنجشگ
- [ بكسر باء و جيم ] گنجشگ باشد .
بادرنگ
- [ به سكون دال و نون و فتح راى مهمله ] ترنج باشد . و خيار معروف . بمعنى اول شمس فخرى گويد :
شعر
اگر بهر تسكين صفرا كسى * بليمو مركب كند بادرنگ
ز تركيب دست شه و تيغ او * فلك كرد دفع غم و آزرنگ
و در فرهنگ بمعنى گهوارهيى كه مىآويزند نيز آمده و اين بيت سوزنى را شاهد آورده :
شعر
اى حبه دزد بوده ز گاواره تا بگور * وى « 7 » زن به مزد تا به جنازه ز بادرنگ
و بمعنى اسب تند و تيز نيز آورده و بمعنى بيمارى كه بسبب غم خوردن بهم رسد و پيچاك « 8 » شكم « 23 » شود نيز آورده « 24 » .
بهشتگنگ
- [ به سكون تاء و فتح كاف فارسى ] دار الملك افراسياب باشد . مثالش حكيم سوزنى گويد :
بيت
ما را بهشت تست به كار و به كار نيست * سر بر زدن ز خاك بهار و بهشت گنگ
بوينگ
- [ بياى حطى . به وزن قولنج ] ترهايست شبيه به ريحان كه مىخورند و به عربى بادروج گويند .
هامش
( 1 ) « س » : بكن .
( 2 ) « ب » : كه ؛ « س » : جه .
( 3 ) « س » : جوبى .
( 4 ) « ن » « س » : مؤيد ( بدون واو ) .
( 5 ) « ن » : خينوز « س » « ب » : جينور . ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 6 ) اين كلمه از « ن » و « ب » است .
( 7 ) « س » : واى .
( 8 ) « س » :
بيحاك : « ب » : بيجاك . ( متن از « ن » است ) .
( 21 ) يعنى : بلشك .
( 22 ) يعنى : بلسك .
( 23 ) در فرهنگ جهانگيرى آمده : بيمارى باشد كه بسبب غم خوردن بسيار عارض شود و آن چنان بود كه در روده دردى با نفح و قراقر بهم رسد و ناف پيچش كند و آن را غم باده نيز گويند . . . سيد سراج الدين سكزى است :دارد غم بادرنگ عشقت * در بردن جان من شتابى .( 24 ) زحير ، طحير ، پيچاك شكم كه در آن نفس سخت شود . ( منتهى الارب ) .