بسك
- [ بفتح باء و سكون سين مهمله ] دستهء جو و گندم « 1 » دروده . كذا فى ادات الفضلا « 21 » .
بسك
- [ بضمتين ] فتيله كه زنان از پنبه پيچند براى ريسيدن .
بيناسك
- [ بنون و سين مهمله . به وزن بيطاقت ] دريچه « 2 » باشد .
بنجك « 3 »
- [ بنون و جيم تازى . به وزن محكم ] پنبهء زده و گرد كرده براى ريسيدن « 22 » مثالش حكيم خاقانى « 4 » فرمايد :
بيت
يكى از يشان بنجك ستان و پنبه فروش * كه ريش گاوى نامه است و نام او عنوان
و در فرهنگ [ بباى فارسى « 23 » ] آورده .
بهرك
- [ به راى مهمله . به وزن مردك ] ريم و چركى كه بر بدن باشد . كذا فى تحفة السعادة و در فرهنگ بمعنى پوستى كه بر بدن از كثرت كار و غيره سخت شده باشد نيز آمده .
بغلك « 5 »
- [ بون كپنك ] آماسى كه در زير بغل پيدا شود و چرك كند .
برتاشك
- [ به راى مهمله و شين معجمه به وزن فردا شب ] در فرهنگ نام گياهى كه برنجاسب نيز گويند باشد .
نهك
- [ به وزن و معنى بهق كه معرب آنست ] و آن مرضى است كه پوست بدن را سفيد كند . كمال غياث گويد :
شعر
صد لعنت خداى بمروان و بريزيد * كوداشت علت برص و زحمت بهك
بادبرك
- [ بفتح باورا ] همان باد بر بمعنى اخير « 24 » .
برك
- [ به راى مهمله . به وزن نمك ] رود خانهايست . « 25 » مثالش استاد خسروى گويد « 6 » :
بيت
چون نمك خود تبه شود چه « 7 » علاج * چاره چه غرقه را ز رود برك
و بمعنى سهيل نيز آمده . مثالش استاد عميد گويد :
بيت
طاسك مه شكسته شد در سر و پاى هر مهى « 26 » * ره بمحيط بسته شد گرد ستارهء برك
و به اين معنى جامع شرفنامه [ بباى فارسى « 27 » ] آورده و فرموده :
شعر « 8 »
بتابد اگر چند در شب پرگ * بر مهر رايش بود شبپرگ
و ديگر بمعنى قسمى از گليم نيز به نظر رسيده ، و [ بباى فارسى « 7 » ] بمعنى مطلق صدا نيز آمده .
و در فرهنگ بمعنى بافتهء از پشم شتر كه درويشان قبار و دستار كنند نيز باشد ، شاعر گويد :
بيت
بركى بسته بود بر سر خويش * بر زمين مىكشيد ريشهء آن
و ديگر بمعنى جامهء كوتاه كه اكثر اهل دار المرز پوشند نيز آمده . كمال غياث گويد :
بيت
تو سبز پوش و روى سپيدى بسان خضر * از سندست عمامه وز استبرقت برگ « 9 »
و بخاطر فقير مىرسد كه از اين بيت معنى اول نيز مىتوان فهميد .
باسك
- [ بضم سين ] خميازه باشد . مثالش سراج الدين راجى گويد :
بيت
چو باسك كند ماه من از خمار * قرار از مه نو نمايد فرار
هامش
( 1 ) « ب » ، « س » : جو و گندم . . ( متن از « ن » است ) ( در برهان قاطع نيز چنين است )
( 2 ) « س » : دربحه .
( 3 ) « س » : بنحك .
( 4 ) « ب » « ن » : روحانى ( و ظاهرا اين ضبط صحيح است ) :
( 5 ) « ش » : يفنك ؛ « ن » : بعلك .
( 6 ) « س » : . . . خسرو . . . ؛ « ن » : . . خسروى .
( 7 ) « س » : جه .
( 8 ) اين كلمه از « ن » است .
( 9 ) « س » : پرك ؛ « ن » : ينرك .
( 21 ) بسبك ، نيز به اين معنى است .
( 22 ) بندش نيز به اين معنى است .
( 23 ) يعنى : پنجك .
( 24 ) يعنى بمعنى : كاغذ باد .
( 25 ) شاهد براى پرك ، رودى كه در خلخ سرچشمه دارد غلطست بلكه شاهد براى لغت « رود برك » بضم ياء و بمعنى قايق بايد باشد چنان كه از شعر شاهد به خوبى بر مىآيد .
( 26 ) يعنى در آغاز و انجام هر ماه قرص ماه از پدر بهلال آمد .
( 27 ) يعنى : پرك