بنيز
- [ بنون و باء به وزن بشير ] بمعنى هرگز بود و بجاى « 1 » نيز [ نيز ] در ميان سخن به كار برند مثالش ابو شكور گويد :
بيت
نه اين را بيازرد روزى بنيز * نه آن را ازو اندهى بود نيز
و استاد قطران نيز گويد :
بيت
اگر باز آيدم دلبر نينديشم بنيز از دل * و گر باز « 2 » آيدم جانان نينديشم « 3 » بنيز از جان
بيت اول مؤيد معنى نيز است و بيت دوم مثال هرگز و ازين بيت حكيم ازرقى هر دو معنى مىتوان فهميد :
بيت
در مدح ناكسان نكنم كهنه تن بنيز * زان باك نايدم كه بود كهنه پيرهن
بقلنقاز
- [ به دو قاف و لام و نون . به وزن سنگنداز ] جانوريست ابلق و گردن و پاى دراز دارد و منقارش پهن باشد و حلالست و رنگش بكبودى مايلست و ميرزا ابراهيم گويد كه اين لفظ تركيست .
باخرز
- نام شهريست مشهور و در شرفنامه نام گوشهايست از چهل « 4 » و هشت گوشهء نغمات .
مثال اين معنى امير خسرو گويد :
نظم « 5 »
گه نغمات تر اندوه كاه * يافته در عرصهء باخرز راه
باد نوروز
- معروف « 21 » - و نيز نام نوائى و لحنى باشد .
برموز
- [ براى مهمله و ميم به وزن مرموز ] در نسخهء ميرزا علف دواب باشد و [ بباى فارسى « 22 » ] نيز آمده .
بيواز
- [ بعد از با واو « 6 » . به وزن شيراز ] اجابت « 7 » باشد و پاسخ . مثالش استاد بهرامى گويد :
شعر
باميد رفتم بدرگاه او * اميد مرا جمله بيواز كرد
مع الزاء الفارسى « 8 »
بژ
- [ بضم باء ] برف ريزها كه از هوا ريزد در حين شدت سرما .
بوژ
- [ بفتح باء ] گرداب باشد . كذا فى الادات .
باژ
- همان باج مرقوم بسه معنى . بمعنى اول « 23 » حكيم « 9 » فردوسى گويد :
شعر
ببيچارگى باژ و ساو گران * پذيرفت بايد ترا بيكران
بمعنى دوم « 24 » حكيم خاقانى گويد :
بيت
زان « 10 » اين رصدان مقيم راهند * كز قافله باژ عمر خواهند
بمعنى سوم « 25 » حكيم فردوسى فرمايد :
بيت
نشستند با باژ هر دو بر اسب * دوان تا سوى خان « 11 » آذر گشسب
هامش
( 1 ) « س » : بحاى .
( 2 ) « س » : و اگر .
( 3 ) « س » : بينديشم . ( متن از « ب » است ) .
( 4 ) « س » : جهل .
( 5 ) اين كلمه از « ن » است .
( 6 ) « س » : بعد از واو و ياء ؛ « ب » : . . . باى واو . ( متن از « ن » است ) .
( 7 ) « س » : جانب ؛ « ن » : اجانب ( متن از « ب » است ) .
( 8 ) « س » : الفاى .
( 9 ) اين كلمه در « س » نيست از « ن » و « ب » است .
( 10 ) « س » : ران . ( متن از « ب » است ) .
( 11 ) « س » : خانه . ( متن از « ب » است ) .
( 21 ) يعنى بادى كه در ايام نوروز و آغاز بهار وزد .
( 22 ) يعنى : پرموز .
( 23 ) يعنى بمعنى ، خراج .
( 24 ) يعنى ، بمعنى زرى كه از رهگذريان ستانند .
( 25 ) يعنى سكوتى كه منان بعد از زمزمه اختيار كنند .