شعر
حجره زينسان و تاز ازين كردار * شغل ازين طرز و حرفتى زين بز
حجرهء ماست باد خانهء بوق * ساعتى باد بوق زين سو بز
و [ بضم باء ] گوسفند معروف ، خواه اهلى و خواه وحشى . مثالش حكيم فردوسى گويد :
بيت
كهين بندهء تو بود اورمز * كه تو چون شبانى و مردم چو بز
بسپوز
- [ بسين مهمله و باى فارسى .
به وزن امروز ] امر باشد بفرو بردن و سپوزيدن .
چنان كه « 1 » سوزنى گويد :
شعر
ولى را گاه نه بر گاه بنشان * عدو را چاه « 2 » كن در چاه « 2 » بسپوز
بوز
- [ بضم باء ] اسب كبود بسفيدى مايل باشد . مثالش نزارى گويد :
بيت
با او به زبان حال گفتم * هر روز بتر چرائى اى بوز
و در فرهنگ بمعنى اسب تند و تيز نيز آورده و به اين بيت مولوى متمسك شده :
شعر
شاگرد تو من باشم گر كودن ( ؟ ) اگر « 3 » بوزم * تا ز ان لب خندانت يك نكته بياموزم
برز
- [ بضم با ] بلندى مردم و چهار پا و غيره . مثالش استاد ابو شكور گويد :
شعر
منش « 4 » بايد از مرد چون سرور است * اگر برزو بالا ندارد رواست
و در نسخهء ميرزا مسطورست برز [ بفتح ] كشاورزى و بلندى و بالاى مردم كه آن را برز [ بضم با ] « 5 » نيز گويند و بمعنى تنهء درخت و زيبائى و ماله كه بدان اندود كنند نيز باشد . كذا فى الشرفنامه و در لسان الشعرا « 6 » بفتح زيبائى و مالهء مذكور باشد و بضم بمعنى بلندى بالاى مردم و بلندى تنهء درخت و بمعنى بلندى مجرد آمده . مثالش « 7 » حكيم فردوسى فرمايد بمعنى اخير :
بيت
چو خورشيد برزد سر از برز كوه * ميانها ببستند توران گروه
و بمعنى بلند نيز آمده و از بيت مرقوم نيز اين معنى ظاهر مىشود اگر باضافه نخوانيم چه هم او « 21 » فرمايد بمعنى بلند :
شعر
برش چون بر شير و بالاش برز * ز تركان نديدم چنان دست و گرز
و در فرهنگ بمعنى زراعت كه ورز نيز گويند و مالهء بنايان و زيبائى باشد و بضم « 8 » بمعنى قد و قامت و شكوه و بمعنى بلند نيز آمده . مثال معنى زراعت خواجو گويد :
بيت
نبيند كس درينجا « 9 » كشته و برز * نه كس ماندست زين مردم درين مرز
و بمعنى « 10 » شكوه بضم باء فردوسى گويد :
شعر
ز دستش بيفتاد زرينه گرز * تو گفتى برفتش همى فرو برز
بستان افروز
- در نسخهء ميرزا گلى باشد
هامش
( 1 ) « س » « ب » : چنانچه .
( 2 ) « س » : جاه .
( 3 ) اين كلمه از « ب » است .
( 4 ) « ن » : دهنش ؛ « س » « ب » :
تنش . ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 5 ) « ن » : بضم ؛ « س » ندارد . ( متن از « ب » است ) .
( 6 ) « س » : لشا الشعرا .
( 7 ) كلمهء مثالش در « س » نيست ( از « ن » است ) .
( 8 ) « س » : بمضم .
( 9 ) « س » : دربيجا .
( 10 ) « س » : بمعنى .
( 21 ) يعنى : فردوسى .