بيت
كلك تو مقنعه داريست كه در پردهء غيب * هيچ بكرى را از وى نه « 1 » حجابست و نه بار
و در نسخهء نيازى حجازى « 2 » بمعنى گناه بر « 3 » كردن نيز آمده . و در يكى از نسخ بمعنى ديگدان نيز آمده چنان كه « 4 » بسحاق گويد :
بيت
خاله بىبى چو ترا ميل طبيعت باشد * عمه خاتون بنهد پيش تو ديگى « 5 » بر بار
بوىافزار
- ادويهاى كه به جهت مطيب ساختن طعام در آن كنند و بوىزار نيز گويند و مجمر را نيز گويند يعنى عودسوز ، كذا فى التحفة - السعادة . مثال اول « 6 » شيخ نظامى فرمايد :
شعر
كتاب تر و بوى افزار خشك * اباهاى پرورده با بوى مشك
بروار
- [ به وزن و معنى فروار ] كه خانهء تابستانى باشد .
بلادر
- در نسخهء ميرزا درختى مشهور .
و پيرايهء عروسان باشد كه از زر سازند و در مؤيد بمعنى زرينه ، كه عروس بر سر بندد و نوعى از بار درخت نيز به نظر رسيده و در فرهنگ و تحفة السعادة نيز به اين دو معنى باشد . بمعنى زرينهء عروس . امير خسرو گويد :
بيت
بسته بلا در همه در سر بلا * داده ببيهوشى عالم صلا
بلادور
- نيز آمده [ باضافهء واو ] .
برزكار
- [ بفتح به او سكون راء و زاء ] برزيگر باشد . مثالش ناصر خسرو گويد :
شعر
گهى بدرود خوشهات برزكارى « 7 » * گهى بشكست شاخى باغبانت
بلغور
- [ بضم باء و غين ] يعنى آشى كه از گندم و جو نيم كوفته پخته باشند . و گندم و جو نيم كوفته « 8 » را نيز بلغور گويند .
برور
- [ به وزن افسر ] يعنى باردار و ميوه دار . مثالش ناصر خسرو گويد :
بيت
انديشه مرمرا شجر خوب برور است * پرهيز و علم ريزد ازو برگ و برمرا
بياوار
- [ بياى حطى به وزن هوادار ] بمعنى شغل و كار باشد . مثالش هم او « 21 » فرمايد :
بيت
من نقش همى بندم و تو جامه همىباف * اينست مرا با تو همه شغل « 9 » و بياوار
و فياوار نيز آمده .
بند امير
- در نسخهء ميرزا « 10 » بنديست كه در زمان عضد الدولهء ديلمى امير نام مسافرى ساخت « 11 » و گفت با عضد الدوله كه اگر آنچه بايد تو خرج مىكنى من اين بند را مىبندم و بعد از آنكه بست اين مثل بر السنه داير شد كه : بند بستن « 12 » از امير و زر خرج كردن از عضد .
بركه اردشير
- نام شهريست « 22 » .
بشتر
- [ بضم باء و تاء و سكون شين معجمه ] دميدگى اندام باشد . كذا فى المؤيد .
بلقندر
- [ بفتح باء و قاف و دال مهمله و سكون لام و نون ] لفظى است كه در قدح و دشنام استعمال كنند . و در مؤيد بمعنى بىديانت باشد .
مثالش خلاق المعانى گويد :
هامش
( 1 ) « س » : به .
( 2 ) « ب » : حجازى نيازى .
( 3 ) « الف » « ب » : پر .
( 4 ) « س » « الف » : چنانچه .
( 5 ) « س » :
دمگى .
( 6 ) « س » : وال .
( 7 ) « ب » : خوشه برزكارت . در ديوان ناصر خسرو : . . . و رز كارى .
( 8 ) عبارت : « پخته باشند و گندم و جو نيم كوفته » در حاشيهء « الف » است .
( 9 ) در ديوان ناصر خسرو : كار .
( 10 ) اين دو كلمه در « ب » و « ن » نيست و « الف » و « س » در حاشيه دارند .
( 11 ) از اينجا تا پايان مطلب در « ن » و « ب » نيست و « الف » در حاشيه دارد .
( 12 ) « س » : بست .
( 21 ) يعنى : ناصر خسرو .
( 22 ) در معجم البلدان نيست .