تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 90

مساهمون:

ص٩٠
شعر
مكن در كارهاى دهر اشتاو * كه طوفان مىبرد كشتى بغرقاو

اسو

- [ بفتح همزه و ضم سين مهمله ] « 1 » در فرهنگ بمعنى جانب باشد و به اين بيت سوزنى متمسك شده : شعر
خرى كه كاه و جو او ز برگ تاك و تكسك * مراغه كردن و غلتيدنش اسو باسو

آبخو

- جزيره باشد . مثالش استاد عمعق بخارى فرمايد : شعر
گوئى كه هست مردم چشمم چو آبخو « 2 » * يا خود چو ماهييست كه دارد در آب خو « 3 »

آشكو

- همان آشكوب مرقوم . مثالش خواجوى كرمانى « 4 » فرمايد : شعر
اين چار طاق شش در هفت آشكوى چرخ * يك تا به خانه از حرم كبرياى اوست
و بقصر « 21 » نيز آمده . چنان كه « 5 » شيخ آذرى گويد : شعر
اى قبهء بيت الحرمت عالم شش در * وى سدهء خاك درت ايوان نه اشكو

اوسو

- [ بفتح همزه و ضم سين مهمله ] بمعنى ماتم باشد « 6 » .

آذربو

- [ بذال معجمه ] آذربويه باشد و آن بيخ خاريست و گلى زرد دارد و بشيرازى چوبك‌اشنان گويند .

ازناو

- [ به زاى معجمه و نون به وزن غرغا و ] و بعضى ازناوه گفته‌اند . ناحيه‌ايست در حوالى همدان .

آميزه‌مو

- [ به زاى تازى ] مردم دو مويه را گويند . مثالش استاد دقيقى فرمايد : شعر
اگر شاه هر هفت كشور بود * چو آميزه مو شد مكدر بود

انذرو

- [ بفتح همزه و ذال معجمه و ضم راى مهمله ] در نسخهء ميرزا فادزهر باشد و در فرهنگ انزرو آمده ، كه بجاى ذال زاى معجمه باشد .

اوسو

- [ بضم همزه و سين ] ربودن و ربايش باشد و اسو [ بحذف واو ] نيز آيد . كذا فى الشرفنامه و در فرهنگ اوسو و اوسه هر دو [ بفتح همزه و ضم سين ] به اين معنى آورده .

انگشتو

- [ بفتح همزه و ضم كاف فارسى و تاى قرشت ] چنگال باشد . يعنى نانى كه ريزه كنند و با روغن و با شيرينى بمالند و ماليده نيز گويند .

اشتو

- [ بفتح همزه و ضم تاى قرشت و سكون شين معجمه ] انگشتدان بود در نسخهء ميرزا اما در ادات الفضلاء مسطور است كه اشتو [ بضم همزه ] انگشت باشد كه ز گال نيز گويند و بعضى [ بفتح همزه ] گفته‌اند و در فرهنگ اشبو [ بباى موحده به وزن بدخو ] ، انگشتدان و اشتو و اشتوا [ بفتح همزه ] انگشتوانه و [ بضم همزه ] ، سبزه باشد و زغال را نيز « 7 » گويند . مثال معنى سبزه اين بيت منصور شيرازى آورده : شعر
اگر ز قلزم لطف تو قطره‌اى نچكد * درون كورهء دوزخ لهب شود اشتو

آلاو

- [ بمد ] يعنى آتش مشتعل . مثالش شيخ آذرى گويد :
هامش
( 1 ) كلمهء مهمله از « ن » است . ( 2 ) « س » : آبجو . ( 3 ) « س » : آب حو . ( 4 ) « س » : خواجو . . . ( 5 ) « س » : چنانچه . ( 6 ) « س » : شد . ( 7 ) كلمه در « س » نيست . ( 21 ) يعنى : اشكو .