اى سربسر تكلف وى سربسر لطف * ابليس را نبيره و نمرود را خلف
نزغده : مفاصل آدمى باشد كه تند شده باشد گويند ( « نزعده شده است » . عنصرى گفت :
[ بيت ]
گر تب دوزخى به روى نكوست « 1 » * بر بهشتى نزغده باشد دوست
نستوه : بضم نون آن را گويند كه از خصم روى نگرداند در سخن و جدال و خصومت .
نرموره : « بادپيچ » باشد يعنى « ارجوحه » « 2 » .
نكوهيده : ناپسنديده باشد .
نمونه : دو معنى دارد اول : باشگونه و بازگردانيده بود دوم زشت نابكار باشد « 3 » .
نهاله : كمينگاه بود كه صيادان از بهر نخجير در آنجا پنهان شوند .
نهفته : پنهان باشد .
نوباوه : ميوه و رستنى باشد كه زودتر برسد و عرب « باكوره » گويند « 4 » .
نودارانه : بمعنى ميلاوه و شاگردانه باشد .
نوده : فرزند عزيز باشد « 5 » .
نواجسته : باغ نو نشانده بود .
نوسه : « قوس قزح » باشد « 6 » .
نوكفاره : بسيارگوى باشد .
نونده : دو معنى دارد : اول اسب باشد . دوم مردم تيز فهم باشد . يوسف عروضى گفت : [ بيت ]
بشناس كه مرديست او بدانش * فرهنگ و خرد دارد و نونده
نيابه : « نوبت » باشد .
نيسته : بجاى « نيست » باشد « 7 » .
نيفه : خرزهء شلوار باشد . حكيم انورى گفت :
[ بيت ]
بىمنع و جگر برون « 8 » ز شلوار * كونيست ز پاچه تا بنيفه
نيوشه : گوش فرا داشتن بود « 9 » .
نيوشيده : شنيده بود و « نانيوشيده » . نشنيده بود « 10 » .
هامش
( 1 ) - د : نيكوست
( 2 ) - رجوع بلغت « بادپيج » در باب چيم شود
( 3 ) - شاهد « نمونه » در وفائى :
[ عنصرى گفته : بيتنگارى كزو بت نمونه شود * بيارايى او را چگونه شود] ( 4 ) - شاهد « نوباوه » در وفائى : [ فرخى گفته : بيتهمچو نوباوه برنهد بر چشم * نامهء او خليفهء بغداد] ( 5 ) - شاهد « نوده » در وفائى [ فرخى گفته : بيتاى سر آزادگان و تاج بزرگان * شمع جهان و چراغ دوده و نوده] ( 6 ) - شاهد « نوسه » در وفائى : [ خسروانى گفته : بيتاز ژاله روى خويد چو آبست موج خون * وز نوشته ( ظ : نوسه ) پشت ابر چو چرخست رنگ رنگاين بيت در « لف 441 » چنين آمده :از باد كشت بينى چون آب موج موج * وز نوسه ابر بينى چون جزع رنگ رنگ] ( 7 ) - شاهد « نيسته » در وفائى : [ كسائى گفته بيتآس شدم زير آسياى زمانه * نيسته خواهم شدن مى ( « لف 451 : همى ) بكرانه] ( 8 ) - د : جكر بيرون ( متن از دهخدا )
( 9 ) - شاهد « نيوشه » [همه نيوشهء خواجه به نيكويى و بصلحت ( ظ : به صلح ) * هميشه نادان در جنگ و فتنه و غوغا .اين بيت در « لف 443 » چنين آمده :همه نيوشهء خواجه بنيكوئى و به صلح * همه نيوشهء نادان بجنگ و كار نفام] ( 10 ) - شاهد « نيوشيده » در وفائى [ انورى گفته : بيتنيم جوشيده ديگكى دارم * غلغلش گوش جان نيوشيده ( ديوان : قلقلش گوش نانيوشيده )به ( ديوان : از ) طريق كرم توانى كرد * به دو چوبش تمام جوشيده]