فصل باء
بم : دو معنى دارد اول نام موضعى است از ولايت كرمان .
دوم آوازيست كه مغنيان گو [ يند ] نرمتر از زير باشد . حكيم انورى گفت :
بيت
ابد با مدت عمرت « 1 » همآواز * چو از روى تناسب زير با بم
بام « 2 » : بامداد باشد « 3 » .
بادرم « 4 » : چون بيهودهكار باشد . عنصرى گفت :
رحمة اللّه عليه
بيت
چون بايشان بازخورد آسيب شاه شهريار * جنگ ايشان عجز گشت و سحر ايشان بادرم
( معروفى گفته : [ بيت ] « 5 »
يار من كار او با درم شد * چرخ در پيش پاى او خم شد )
بافدم « 6 » : عاقبت كار باشد . رودكى گفت :
بيت « 7 »
همچنان سرمه كه دخت خوبروى * هم بسان گرد بردارد « 8 » از وى
گرچه هر روز اندكى برداردش « 9 » * با قدم روزى بپايان آردش
بو شكور گفت :
بيت
چه بايدت كردن كنون بافدم * مگر خانهروبى چو روبه بدم
بچم « 10 » : بفتح باء و چيم كارى بنظام بود . شاكر گفت :
بيت
چرا نه شكر كنم نعمت ترا شب و روز * كه با تو اختر من سعد گشت « 11 » و كار بچم
بجكم « 12 » : دو معنى دارد : اول نام كركان است بتركى . دوم خانه تابستانى بود . رودكى گفت :
بيت
از تو خالى نگارخانهء جم « 13 » * فرش ديبا كشيده بربجكم « 14 »
بدرام [ پدرام ] « 15 » : جاى خرم و آراسته و نيكو باشد .
عنصرى گفت :
بيت
چرا بگريد زار ارنه غمگنست غمام * گريستنش چه بايد كه شد جهان بدرام « 16 » [ پدرام ]
برچم « 17 » : موى را گويند كه از گردن اسب « 18 » در آويزند و نيزه « 19 » نيز گويند . حكيم انورى گفت :
هامش
( 1 ) - ط : عمرم
( 2 ) - ك : « بام - يعنى بامداد »
( 3 ) - شاهد بام در وفائى [ شيخ اوحدى گفته :
بيتنيمشب ديدهء مؤذن بام * ديده ز آن سوى بام زين سو شام] ( 4 ) - ك : « بادرم - يعنى بيهوده كار و تالف »
( 5 ) - اين بيت در « ك » آمده است
( 6 ) - ط : باقدم
( 7 ) - ك :
مثال را ندارد
( 8 ) - ط : بسان كردد نسان ( متن از « لف 341 » )
( 9 ) - ط : بردارتش
( 10 ) - ك : « بچم - كارى را بنظام آوردن است »
( 11 ) - ك : كه اختر من گرديده سعد و كار بچم
( 12 ) - ك : « به حكم - اول اسم كركان است بتركى ، 2 خانه تابستان »
( 13 ) - ك : چشم
( 14 ) - ط : بنده بر محكم
( 15 ) - ك : « بدرام جاى خرم و آبادان است » و مثال را ندارد
( 16 ) - شاهد بدرام در وفائى [ انورى گفته : بيتاى ز طبع تو طبعها خرم * وى ز عيش تو عيشها پدرام] ( 17 ) - ط : پرچم / ك : « پرچم - موئى را گويند كه از گردن اسب آويزند و بمعنى نيز ( كذا ) باشد / وفائى : « دم گاو بود كه آن را از گردن اسب آويزند و بر نيزه نيز بندند »
( 18 ) - ط : است
( 19 ) - استاد فروزانفر :
« يعنى موى نيزه نيز گويند . »