در قسمت مركز آن به رنگ بنفش است . ميوهء آن تخممرغىشكل كوچك به طول 2 - 1 سانتىمتر ( در بعضى انواع طولانىتر ) كه بهطور متوسط 20 - 15 ( در بعضى كمتر يا بيشتر ) دانه به رنگ قهوهاى سبز ، زاويهدار و معطر در آن وجود دارد . هل معمولا براى اينكه عطر آن حفظ شود به صورت ميوه و يا كپسول آن نگهدارى مىشود و در مواقع مصرف كپسول را شكسته و دانهها را خارج مىسازند ، پوست كپسول آن نيز داراى اسانس است .
گياه هل يك گياه مناطق حاره است كه احتياج به هواى گرم و باران متوسط ساليانه در حدود 350 - 250 سانتىمتر دارد .
در جنگلهاى هندوستان سابقا مرسوم بود در مناطقى كه گياه هل وجود داشت درختان جنگل را مىبريدند كه نور كافى داخل جنگل شود و به اين ترتيب به گياهان كوچك هل فرصت داده مىشد كه رشد كرده و بلند شوند و محصول فراوان بدهند و پس از چند سال كه بهرهبردارى از هل تمام مىشد ، اين قطعه را رها كرده و قطعهء ديگرى از جنگل را جنگلتراشى مىكردند تا مزارع بزرگ وسيع هل ايجاد شود ، ولى امروزه اين رويه متروك شده و هل را از طريق كاشت قطعاتى از ساقهء زيرزمينى متورم آن ازدياد مىنمايند و مزارع بزرگ در مناطق مناسب ايجاد مىكنند .
گياهانى كه به اين ترتيب با فاصلهء 4 - 3 متر از يكديگر رشد مىنمايند از سال چهارم شروع به ميوه دادن مىكنند و بهرهبردارى از آنها 15 - 10 سال ادامه مىيابد و در آن زمان است كه به سبب پيرى نهالها بايد مزرعه را كه ديگر بهرهء اقتصادى ندارد ، ترك كرده و مزرعهء ديگرى ايجاد نمايند .
كپسولهاى ميوه وقتى كه كاملا رسيد و پر از دانه شد چيده مىشود و بهرهبردارى وقتى آغاز مىشود كه لااقل سه چهارم ميوهها رسيده باشند ، ولى هنوز پوست آنها سبز است و چون ميوهها همه در يك زمان نمىرسند چيدن ميوهها در 6 - 5 بار صورت مىگيرد . بهطور متوسط از هر هكتار مزرعه هل در حدود 200 - 100 كيلوگرم كپسول يا ميوهء خشك هل به دست مىآيد .
در حدود 80 درصد مصرف هل دنيا از هندوستان صادر مىشود و اين مقدار در حدود 3000 - 2500 تن در هر سال است كه به همين ميزان نيز در داخل هندوستان به مصارف داخلى مىرسد .
هل علاوه بر مصارف آن به عنوان ادويه ، در طب سنتى نيز كاربردهايى دارد . در حال حاضر متأسفانه از نظر طب سنتى زياد طرف توجه نيست ولى از نظر ادويه و ساير
معارف گياهى ( فارسى ) — صفحة 439
مساهمون: حسين مير حيدر
ص٤٣٩