آسيا . ارتفاع گياه تا 5 / 1 متر مىرسد . داراى ساقهء زيرزمينى ( ريزوم ) متورم است كه از آن چندين ساقهء هوايى بيرون مىآيد . برگهاى آن سبز روشن شبيه برگ موز به درازاى 1 - 5 / 0 متر كه در قسمت پايين ساقه بدون دمبرگ و در قسمت بالا برگهاى كامل ديده مىشود و ساقهء گلدار آن از بين برگها خارج مىشود . گلهاى آن مجتمع و سنبله به رنگ زرد و تخم آن خيلى ريز و سياهرنگ است و اغلب تخمها بدون نطفه و عقيم هستند . تكثير آن از طريق كاشت قطعاتى از ساقهء زيرزمينى سال رويش قبل يا ساقهء هوايى ريشهدار آن مىباشد . منظور از ساقهء هوايى ريشهدار اين است كه معمولا از كنار برگهاى قاعدهء ساقه مرتبا شاخههاى كوچك ضخيمى خارج مىشود كه بهطور مايل به زمين فرورفته و ايجاد ريشه مىنمايد و اين خود منشأ پايهء گياه جديدى مىشود .
آب و هواى گرم و مرطوب و خاكهاى زهكشدار براى رويش آن مناسب است .
قطعات ريزوم را معمولا در عمق 8 - 7 سانتىمتر و با فاصلهء 30 سانتىمتر از يكديگر مىكارند . قسمت مورد استفادهء گياه به عنوان ادويه و از نظر خواص دارويى ريزوم يا ساقهء زيرزمينى آن است كه معمولا 12 - 10 ماه پس از كاشت موقع برداشت آن فرامىرسد .
از مزرعهء زردچوبه بهطور متوسط در هر هكتار 12 - 10 تن ريزوم تازه خام برداشت مىشود . معمولا ريزوم را پس از خارج ساختن از زمين تميز كرده ريشههاى آن را جدا نموده و خوب با آب مىشويند ، پس از آن در آب جوش قرار داده كمى مىجوشانند و سپس آن را خارج كرده و پهن مىكنند تا در مدت چند روز خشك شود . در جريان تميز كردن و پاك كردن و خشك كردن معمولا تا حدود سه چهارم وزن ريزوم خام از دست مىرود .
سطح خارجى ريزوم خشكشده و آمادهشده به رنگ خاكسترى مايل به زرد يا قهوهاى مايل به زرد است . بوى آن معطر و تند و طعم آن تلخ است . اگر در دهان گذارده شود آب دهان زرد مىشود . آن را پس از قطعهقطعه كردن به دو صورت در بازار عرضه مىنمايند ، يكى نوع دراز كه به شكل استوانه به طول 8 - 4 سانتىمتر و به قطر 2 - 1 سانتىمتر است و ديگرى نوع گرد است كه از ريزوم اوليهء گياه به دست مىآيد . نوع دوم معمولا مرغوبتر است .
از نظر مصرف و كاربرد زردچوبه در روزگاران كهن در خاور دور به سبب رنگ زرد درخشان و زيبايى كه توليد مىكند در رنگرزى پارچههاى ابريشمى و پنبهاى و
معارف گياهى ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: حسين مير حيدر
ص٣٣٦