روح و طب را فلسفهء بدن مىدانستهاند ناظر به همين وحدت اين دو علم بوده است « 42 » و همچنين ابن سينا كه كتاب پزشكى خود را قانون و فلسفه را شفا ناميده به جهت اعلام اين همبستگى طب و فلسفه است « 43 » .
على بن عباس مجوسى در فضيلت علم پزشكى مىگويد كه انسان افضل و اشرف از همهء حيوانات است ، به جهت عقلى كه خداوند به او عطا كرده ، و نيروى عقل بستگى به صحت نفس ناطقه دارد و صحت نفس ناطقه به صحت نفس حيوانيه ، و صحت نفس حيوانيه به صحت نفس طبيعيه مربوط است و صحت اين دو نفس به صحت بدن وابسته است و صحت بدن را صناعت طب متعهد است . بنابراين ، علم پزشكى افضل و سودمندترين علوم است « 44 » .
براساس همين شرافت و قداست علم پزشكى است كه در مطاوى كتب اخلاق پزشكى تأكيد بر ايمان و عقيده و ديندارى و خلوص عقيدهء پزشكان شده است . آنان بر اين نكته تكيه كردهاند كه نخستين چيزى كه بر پزشك لازم است اعتقاد او بر صحت امانت است و نخستين امانت اعتقاد اوست به اينكه جهان مكوّن و مخلوق را مكوّن و خالقى قادر و حكيم است كه همهء امور با ارادهء او انجام مىشود ، اوست كه زنده مىگرداند و مىميراند ، بيمار مىكند و شفا مىبخشد ، منافع و مضار مردم را به آنان شناسانيده تا آنچه را سودمند است به كار گيرند و از آنچه زيانآور است اجتناب ورزند « 45 » .
و همچنين تأكيد كردهاند كه پزشكان نبايد ياران و شاگردان شرور را به گرد خود راه دهند ؛ زيرا ، گفتار و كردار ياران و شاگردان بد به استادان منسوب مىگردد و پزشك واقعى بايد فقر با حلال را بر ثروت با حرام ترجيح دهد ؛ زيرا ، ذكر جميل كه باقى مىماند بهتر از مال نفيس است كه فانى مىگردد . مال نزد سفيهان و جاهلان فراوان يافت مىشود ولى حكمت است كه آن را فقط نزد اهل فضل و كمال مىتوان يافت « 46 » .
پزشكان در نگاهداشت شرافت پزشكى و نفروختن آن به مال و جاه دنيا بقراط را اسوه و پيشواى خود قرار دادهاند . آنان مىگويند پادشاه ايران مىخواست بقراط را از سرزمين يونان به خاك ايرانزمين منتقل كند و مبلغ صد هزار دينار براى او فرستاد و وعده داد كه پس از آمدن نيز همين مقدار به او تسليم مىكند ، ولى بقراط پاسخ رد داد و گفت : « من فضيلت را به مال نمىفروشم . »
هامش
( 42 ) . اوزى تمكين( Owsei Temkin )، « مطالعاتى دربارهء طب اسكندرانى در دورهء متأخر » ، بولتن تاريخ طب ، شمارهء 3 ، 1935 م . ، ص 418 .
( 43 ) . مقدمه بر مدخل از منطق شفاى ابن سينا ، ابراهيم مدكور ، ص 2 .
( 44 ) . كامل الصناعة الطبية ، على بن عباس مجوسى ، ج 1 ، ص 10 .
( 45 ) . ادب الطبيب ، رهاوى ، ص 9 .
( 46 ) . مأخذ پيشين ، ص 24 .