8 . افسونى و ارواحى ، كه با افسون جن و پرى را بيرون مىرانند « 24 » .
و نيز كتاب چرك از منابع مهم پزشكى هندى بوده است كه مسلمانان در اختيار داشتند . اين كتاب كه ترجمهء انگليسى آن در سال 1902 م . در كلكته چاپ شده نيز از منابع على بن ربن طبرى در فردوس الحكمة و محمد بن زكرياى رازى در حاوى بوده است .
ابو ريحان بيرونى مىگويد كه چرك از قديمترين كتابهاى پزشكى هندى است و صاحب كتاب ، كه كتاب به نام او شده ، نزد آنان از ناسكين و ملهمين به شمار مىآمده است « 25 » .
كتاب چرك يا شرك نخست از هندى به فارسى ترجمه شده و سپس عبد اللّه بن على آن را از فارسى به عربى گزارش كرده است « 26 » .
ابن نديم از نه دانشمند نام مىبرد كه آثار نجومى و پزشكى آنان از هندى به عربى ترجمه شده است « 27 » .
طب يونانى
پس از آنكه پزشكان دانشگاه جندى شاپور به بغداد فراخوانده شدند و بيت الحكمه يا به قول بلعمى « گنجخانهء مأمون » در آن شهر استقرار يافت ، مسلمانان درصدد اين برآمدند كه ميراث علمى كه نزد ساير اقوام بود به زبان عربى ترجمه كنند و در اين قسمت سهم بزرگ از يونان بود ، و دو چهرهء درخشان پزشكى يونان يعنى بقراط و جالينوس از مهمترين منابع پزشكى اسلامى به شمار مىآيند ؛ زيرا ، آثار آن دو و همچنين شروحى كه بر آثار آنان نوشته شده بود بسيار سريع به زبان عربى ترجمه شد . بقراط معتقد بود كه به جهت آنكه « عمر كوتاه و صناعت طويل است » « 28 » بايد همهء علوم از جمله پزشكى موجز و كوتاه گردد و درعينحال مميزات هشتگانهء همت ، منفعت ، نسبت ، صحت ، صنف ، تأليف ، اسناد ، تدبير را دارا باشد . بقراط اين وجوه هشتگانه را در كتابى تحت نام افوريسم « 29 » يعنى كتاب الفصول گردآورد كه جالينوس آن را شرح كرده است . كتاب الفصول بقراط مورد استقبال پزشكان اسلامى قرار گرفت و دانشمندانى مثل رازى و ابن ابى صادق و ابن ميمون و ديگران بر آن
هامش
( 24 ) . فردوس الحكمة ، ص 560 .
( 25 ) . رسالة ابى ريحان فى فهرست كتب الرازى ، بيرونى ، ص 25 .
( 26 ) . الفهرست ، ابن النديم ، ص 330 .
( 27 ) . عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ابن ابى اصيبعه ، ص 473 .
( 28 ) . « العمر قصير و الصناعة طويلة » ، رجوع شود به مقالهء فرانز رزنتال تحت عنوان" Life is Short , The Art is Long "در بولتن تاريخ پزشكى ، ج 11 ، شمارهء 3 ، مه - ژوئن 1966 م .
( 29 ) . كتاب الحيوان ، جاحظ ، ج 2 ، ص 102 . او همين كلمه را به صورت يونانى آن به كار برده است .