مىگرفت و آثار اين مراكز پس از اسلام هم ديده مىشود . چنانكه ياقوت حموى در ذيل كلمهء « ريشهر » كه از نواحى ارّجان فارس بود مىنويسد كه نويسندگان خط جستق كه به كشته دفتران معروف است در آنجا هستند و كتب طب و نجوم و فلسفه را با آن خط مىنويسند « 21 » .
نه تنها پزشكى ، بلكه داروسازى نيز در ايران در مرحلهاى عالى بوده و جستهگريخته اثر آن بعد از اسلام ديده مىشود . مثلا شاپور بن سهل كه رئيس بيمارستان جندى شاپور در شهر اهواز بوده و پيش از آنكه كتابهاى معروف داروشناسى يونانى به زبان عربى ترجمه گردد ، يعنى در سال 255 ، وفات يافته است كتابى دارد به نام القرافادين فى البيمارستانات كه در آن به تفصيل ادويهء مركّبه كه براى بيماريهاى مختلف ساخته مىشده و در بيمارستان مورد استعمال قرار مىگرفته بيان كرده است . نسخهاى از اين كتاب به شمارهء 4234 در كتابخانهء ملى ملك ، كه اكنون وابسته به كتابخانهء آستان قدس رضوى است ، نگهدارى مىشود . نامهاى ادويه و اغذيهء بسيارى از پيش از اسلام وارد زبان عربى شده و در كتابهاى بعد از اسلام ديده مىشود ؛ مانند جوارشن و ايارجات و سكباج و زيرباج و غيرذلك « 22 » .
طب هندى
يكى از منابع مهم مسلمانان طب هندى بوده است . على بن ربن طبرى كه از قديمترين دانشمندانى است كه در علم پزشكى كتاب تأليف كرده ، گفتار چهارم از كتاب خود يعنى فردوس الحكمة را تحت عنوان « من جوامع كتب الهند » آورده و در سى و شش باب ، آرا و اقوال پزشكان قديم هند را ذكر كرده است . از جمله ، تقسيمبندى علم پزشكى را از كتاب سسرد « 23 » نقل مىكند و در اين باب مىگويد كه علم پزشكى داراى هشت شعبه است :
1 . اطفالى ، كه ويژهء درمان خردسالان است .
2 . ميلى ، كه مربوط به درمان چشم است .
3 . جسمى ، كه به درمان ديگر اجزاء تن مىپردازد .
4 . مبضعى كه با رگ زدن و مرهم نهادن درمان مىكند .
5 . ترياقى ، كه با آن سموم را درمان مىكنند .
6 . باهى ، كه به درمان ناتوانى نيروى باه مىپردازد .
7 . مشبّ ، كه نيروى جوانى را با آن نگاه مىدارند .
هامش
( 21 ) . معجم البلدان ، ياقوت حموى ، ج 2 ، ص 887 .
( 22 ) . البخلاء ، جاحظ ، ص 35 .
( 23 ) . ترجمهء انگليسى كتاب سسرد در سال 1907 م . در كلكته چاپ شده است .