كتاب را سرجس به سريانى ترجمهء بدى كرده بود و سپس ، من آن را به سريانى براى جبرئيل بن بختيشوع ترجمه كردم ، درحالىكه كودكى بودم كه حدود هفده بهار از زندگى من گذشته بود و پيش از آن فقط يك كتاب را كه پس از اين ياد مىكنم ترجمه كرده بودم . ترجمهء اين كتاب از نسخههاى يونانى ، كه افتادگيهايى داشت ، صورت پذيرفت . سپس ، من نيك به تصفح آن پرداختم تا آنكه افتادگيها را اصلاح كردم و پس از آنكه پا به سن نهادم دوباره تصفح نمودم و افتادگيهاى ديگر را يافتم كه اصلاح كردم . اين امر را به تو اعلام داشتم براى آنكه ، اگر از ترجمهء من از اين كتاب نسخههاى مختلف يافتى ، سبب آن را بدانى و من مقالهاى از اين كتاب را به عربى براى اسحاق بن سليمان ترجمه كردم .
14 . فى العلل و الاعراض
كتاب او در بيماريها و عارضهها ؛ اين كتاب داراى شش مقالهء به هم پيوسته است و خواندن اين مقالات پيش از خواندن حيلة البرء ضرورت دارد . جالينوس خود اين شش مقاله را كتابى واحد با عنوانى واحد نساخته ، ولى اهل اسكندريه آنها را گرد كردند و عنوان واحد كتاب العلل را به آن دادند ؛ گويى خواستهاند كتاب را به نام بيشتر محتويات آن بنامند ، ولى سريانيان اين كتاب را با عنوانى دور تر و كوتاهتر از واجب ساختند و آن را كتاب العلل و الاعراض ناميدند و اگر قصدشان اين بود كه عنوان كاملى بدان دهند سزاوار بود كه با اسباب و اعراض ، امراض را نيز ياد كنند ؛ اما ، جالينوس مقالهء اول از اين شش مقاله را به عنوان فى اصناف الامراض ساخته و در اين مقاله ، توصيف كرده كه اجناس بيماريها چند است و هريك از آن اجناس را به انواع آن تقسيم كرده تا آنجا كه در اين قسمت به دورترين انواع رسيده است . و مقالهء دوم را عنوان فى اسباب الامراض داده و غرض او در آن مطابق با اين عنوان است ؛ زيرا ، او در اين مقاله تعداد اسباب هريك از امراض و چگونگى آن اسباب را توصيف مىكند . و مقالهء سوم را به عنوان فى اصناف الاعراض آورده و در آن اجناس و انواع اعراض و چگونگى آنها را بيان كرده است . و بقيهء مقالات را فى اسباب الاعراض عنوان ساخته و در آنها اسباب فاعلهء هريك از اعراض و چگونگى آن اسباب را وصف مىنمايد . اين كتاب را سرجس به سريانى دوبار ترجمه كرده بود ، يكبار پيش از آنكه در مدرسهء اسكندريه ورزيده گردد و بار ديگر پس از آن . سپس ، من آن را در هنگام پايان جوانى براى بختيشوع بن جبرئيل به سريانى ترجمه كردم و حبيش ، اين شش مقاله را ، براى ابو الحسن على بن يحيى ، به عربى ، ترجمه كرد .
15 . فى تعرف علل الاعضاء الباطنة
كتاب او در شناسايى بيماريهاى اعضاى داخلى ؛ اين كتاب را جالينوس در شش مقاله قرار داده و غرض او در آن اين است كه نشانههايى را كه از آن پى به احوال اعضاى داخلى برده مىشود ، چه