مىكردند ؛ ولى كسانى كه قريب العهد آنان بودند ، از فلغمونى ورم سختى را كه در برابر لمس دفاع مىكند و درد مىآورد اراده كردهاند .
298 . « بوجثلن » « 64 » هرچند كه ورم غدد است ولى بنا بر رأى اصحاب جوامع از خونى بهوجود مىآيد كه به سرخى مىزند .
298 . برخى از گوشتهاى سست داراى حس است مانند گوشت دو پستان و دو بيضه و گوشتى كه در ريشهء زبان و حنجره است ؛ ولى ، برخى ديگر داراى حس نيستند مانند ديگر گوشتها .
299 . پزشكان نيازمندند كه طبيعت عضو را بشناسند و اين از چهار طريق ميسر است : 1 . از مزاج عضو ، 2 . از خلقت عضو ، 3 . از وضع عضو ، 4 . از قوّت عضو .
306 . هرگاه مادّه بهسوى عضوى جريان پيدا كرد و خواستى آن را از عضوى به عضوى ديگر جذب كنى ، بايد آن عضو ديگر داراى چهار خصلت زير باشد :
1 . مخالفت در ناحيه ؛ 2 . مشاركت با عضوى كه مادّه در آن است ؛ 3 . دورى از آن ؛ 4 . محاذات با آن در وضع .
306 . ابن ربن طبرى ، صاحب فردوس « 65 » ، استاد ابو بكر محمد بن زكرياى رازى در پزشكى بوده است ، و ابو سهل عيسى بن يحيى المسيحى استاد رئيس ابو على سينا بوده است .
307 . بايد كه اعضاى رئيسه را از تبريد شديد بازدارى ؛ زيرا ، جوهر نيروها همان حرارت است و مىتوانى بگويى كه حرارت آلت نخستين براى نيروهاست . از اين روى ، نبايد به كسى كه تب دارد ، آب سرد بنوشانى ، زيرا ؛ معده و كبد او در هنگام تب ضعيف است .
307 . داروهاى مليّن برخى در قوّتشان لينت بيشتر است و آنها غليظ و مرطوبند ، و برخى قوىتر هستند و آنها لطيف و خشك مىباشند .
309 . « بارزد » همان « قنه » است و زيتون معروف به « ساينن » زيتونى است كه به نام شهرى از جزاير مغرب ناميده شده و آن در نهايت لطافت است .
هامش
- بر عضو ورم كرده فرو مىريزد . حال اگر اين خلط از جنس خون باشد ورم فلغمونى خوانده مىشود و اگر از جنس بلغم باشد ، كه ورم سست را بهوجود آورده باشد ، آن را « تهيج » گويند و اگر از جنس مرار باشد آن ورم را « حمره » و اگر از جنس سودا باشد آن را « صلابه » خوانند كه اين اخير معروف به سرطان است » . ص 337 .
( 64 ) . بوجثلن كلمهاى است يونانى و جالينوس در ذكر فصول عرضى ورم در اين عبارت آن را ياد كرده است : « اگر ورم در گوشت نرم پيدا شود فلغمونى است و اگر موجب جمع شدن مدّه ( چرك ) شود « خراج » و اگر جمع نشود « طاعون » است ، و اگر فلغمونى سرخى زده شود و يا سرخى فلغمونى زده گردد آن را به يونانى بوجثلن خوانند » .
الى اغلوقن ، ص 355 .
( 65 ) . مقصود از فردوس كتاب فردوس الحكمة فى الطّب است كه به وسيلهء دكتر محمد زبير صديقى از روى چهار نسخهء برلن و موزهء بريتانيا و گوتا و نسخهء خواجه كمال الدين تصحيح شده و با نفقهء اوقاف گيپ در سال 1928 م .
در برلن چاپ و منتشر شده است .