و آتن كه شهر دانشمندان است نيز به وسيلهء همان دانشمندان شهرت گرفت . « 11 »
41 . نيش زدن حشرات زمينهاى آهكى و بىآب و كبريتى و ديگر زمينهاى گرم و خشك زيانآورتر است از نيش زدن حشرات زمينهاى سرد ؛ بر خلاف عقرب كه نيش زدن او در نقاط سرد شديدتر و زيانآورتر است .
41 . ترياق « 12 » را در مورد نيروهاى ضعيف به كار مبر كه به مرگ مىانجامد ، همچنين است فلونيا « 13 » و داروهاى ديگرى كه با افيون ممزوج گرديده است .
41 . اوميرس ( هومر ) شاعر گفته است كه فهم حكمت نياز بهجاى خالى ( دلى پاك ) دارد تا در آن رسوخ يابد « 14 » .
41 . در علت آنكه رعاف براى ذات الجنب سودمندتر است تا ذات الرّيه .
42 . حس به وسيلهء نوعى ديگرگونى در عصب صورت مىپذيرد ؛ ولى ، حركت به آن است كه عصب فقط فعلى را انجام دهد . از اين روى است كه عصب حسى نرمتر و عصب فاعل ، يعنى حركت ، سختتر است .
42 . در مقالهء هفتم از جوامع آراى بقراط و افلاطون آمده است كه عصب چشم - بر خلاف اعصاب ديگر دماغ و نخاع - از همهء اعصاب از نظر مقدار بزرگتر است ؛ زيرا ، اختصاص به انجام افعالى دارد كه اعصاب ديگر آن افعال را انجام نمىدهند .
42 . سخن جالينوس دربارهء جسم عصبى كه از جسم عصب مجوف مىرويد و زجاجيهء چشم را
هامش
( 11 ) . ارسطو ، فرزند نيكوماخس ، در سال 384 ق م . در شهر سطاخيروس( Stagirus )به دنيا آمده است .
جالينوس( Galen )در سال 129 م . در شهر پرگامس يا پرگامن( Pergamun )به دنيا آمده است . اراطس( Aratus )در سال 315 ق م . و خروسبس( ChrysiPPus )در سال 280 ق م . در شهر سولا( Soli / Cilicia )به دنيا آمده است .Axford Classical Dictionary، در ذيل كلمات ياد شده .
( 12 ) . ابن هندو مىگويد : « ترياق هر دارويى است كه مقاوم سموم باشد و آن لفظى است يونانى ، مشتق از تبريون ، كه نام جانوران گزنده مانند افعى و مانند آن است و انواع مهم آن عبارت است از ترياق اكبر ، ترياق فاروق ، ترياق افعى كه از گوشت افعى ساخته مىشود ، ترياق مثروديطوس كه آن را شاه مثروديطوس تعليم داد و به نام خودش ناميد . » مفتاح الطب ، به اهتمام مهدى محقق و محمد تقى دانشپژوه ، ص 154 .
خاقانى در ديوان خود اشاره به ترياق فاروق كرده است :گر همه زهر است خلق ، از زهر خلق انديشه نيست * هركه را ترياق فاروقش ز قرآن آمده( 13 ) . ابن هندو مىگويد : « فلونيا معجونى است منسوب به فوليون طرسوسى كه آن را او اتخاذ كرده است . » مفتاح الطب ، ص 156 .
( 14 ) . به ياد مىآورد بيت زير را از ناصرخسرو :يكتا نشود حكمت مر طبع شما را * تا در طلب مال شما پشت دو تاييدديوان ، ناصرخسرو ، به اهتمام مجتبى مينوى و مهدى محقق ، ص 447 .