ولى ، زيان اين بيمارى به اندازهء زيانى كه از خون نفاس پيدا مىشود نيست .
23 . ثابت بن قره در كتاب جالينوس موسوم به نوزادانى كه هفت ماه در رحم بودهاند گفته است كه اينطور نيست كه همهء نوزادانى كه پس از هفت ماه به دنيا بيايند زنده بمانند ، ولى بدون شك نوزادانى كه به مرحلهء شش ماه كامل و پنج روز و نصف و ثمن روز نرسيدهاند مىميرند .
29 . ظفره زيادى طبيعى است ، مانند انگشت زايد ؛ زيرا ، آن زياديى است كه از پوشش ملتحم پديد مىآيد .
29 . ثابت بن قره در جوامع اصناف الامراض جالينوس گفته است كه از مطالب سودمند در علم پزشكى آنكه هرچه كه خارج از امر طبيعى ، يا بدون واسطه زيان مىرساند يا با واسطه ، اولى را مرض و دومى را سبب نامند ، و اگر آن امر خارج از طبيعت خود زيانآور باشد عرض « 9 » ناميده مىشود .
30 . گاهى مرضى از مرض ديگر پيدا مىشود مانند تبى كه از ورم گرم پديد آيد ، و همچنين سببى از سبب ديگر مانند عفونت كه از امتلا پيدا شود ، و نيز عرضى از عرض ديگر مانند اختلاط فكر كه از بيدار خوابى پديد آيد .
30 . زمانى كه رمد در چشم پيدا شود ، آن در حقيقت از بيماريهاى ملتحمه به شمار مىآيد ، و بالعرض به بيمارى چشم اطلاق مىشود .
31 . از جالينوس در كتاب انديشههاى بقراط و افلاطون نقل شده كه او گفته است كه من دستور دادم كه قلب مردى را با كلبتين بگيرند ؛ زيرا در هنگام اختلاج سخت از زير انگشتان رد مىشد .
32 . نفحه مادهاى است مخصوص براى ايجاد صوت ؛ زيرا ، نفحه هرگاه با غضروفهاى حنجره برخورد كند ايجاد صوت مىكند ؛ همچنانكه هرگاه مضراب به وتر ( زه ) برخورد كند .
32 . دليل آنكه استفاده از حمام در تبهاى عفونتدار منع شده است اين است كه حمام اخلاط را ترفيق و تسييح مىكند و موجب مىشود كه اخلاط عفونتدار با اخلاط سالم آميخته شود .
32 . نام « بيمارستان » فارسى است ؛ زيرا « بيمار » به مريضان گفته مىشود و « ستان » به معنى جاى است و نام بيمارستان به يونانى اخشندوكين است .
33 . زاهد العلما ابو سعيد منصور بن عيسى « 10 » در كتاب البيمارستانات خود گفته است كه نخستين
هامش
( 9 ) . اخوينى مىگويد : « منزلت عرض از مرض چنان است چون منزلت سايه از ديوار كه تا ديوار بجاى بود سايه بجاى بود ، و عرض را چون اضافت به بيمارى كنى عرض بود و چون اضافت به سوى پزشك كنى دليل بود . » هداية المتعلمين ، ص 197 .
( 10 ) . ابو سعيد منصور بن عيسى خود از مسيحيان نسطورى و برادرش مطران نصيبين بود و در پزشكى ، نصير الدوله -