ترجمه و تلخيص كتاب بستان الاطبّاء
2 . پزشكى كه براى درمان وارد شهرى مىشود بايد به اوضاع شهر و هواى محيط به آن شهر و آبهاى جارى در آن نظر افكند ، و نيز با تدبير خاصى كه هر گروه در درمانهاى خود به كار مىبرند آشنا باشد .
3 . طبيعت آدمى همچون مدعى « 1 » ، و بيمارى همچون دشمن ، و نشانههاى بيمارى مانند شهود ، و قاروره و نبض « 2 » مانند بيّنه هستند ، و روز بحران مانند روز داورى ، و بيمار همچون شاكى ، و پزشك همچون قاضى است .
3 . نام يرقان از پرندهاى زرگون ( طلايى رنگ ) اشتقاق يافته است كه در شدت گرما پديد مىآيد و بيشتر در گورستانها و خرابهها منزل مىكند .
3 . علت آنكه بيماران مبتلا به يرقان هنگامى كه شيرينى مىچشند آن را تلخ مىپندارند اين است
هامش
( 1 ) . ابن ابى اصيبعه اين تمثيل را از « تمثيلات طريفه » ياد كرده و آن را به جالينوس منسوب داشته است . عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ص 133 .
( 2 ) . قاروره ظرفى بوده كه بيماران بول خود را در آن مىريختند و نزد پزشك مىبردند تا به وسيلهء آن بتواند تشخيص بيمارى دهد ؛ و نبض هم در امر تشخيص بسيار مهم بوده است . مولانا در اين بيت خود اشاره به قاروره و نبض كرده است :رنگ روى و نبض و قاروره بديد * هم علاماتش ، هم اسبابش شنيدابن رضوان دو رسالهء جداگانه ، يكى در نبض و ديگرى در تفسره ( ادرار ) ، نوشته و در آن ، نوع مختلف هريك و كيفيت تشخيص بيمارى را به وسيلهء آن دو بيان كرده است .
دو رسالهء ياد شده به وسيلهء ژاك گراند هنرى( Jacques Grand'Henry )تصحيح و به زبان فرانسه ترجمه و در سال 1984 م . به وسيلهء مؤسسهء خاورشناسى شهر لون ، از بلاد بلژيك ، چاپ شده است .
ابن هندو دربارهء كلمهء تفسره مىگويد : « كناية عن البول و تفسير امره » ، مفتاح الطب ، ص 167 .