قطعى برقرار است و مصداق فرمايش حضرت صادق « عليه السلام » ظاهر شود .
آيات : 6 و 7
موضوعات : خلقت انسان - مراحل خلقت - آفرينش از آب - ماء دافق و صلب و ترائب منبع : پژوهشى در اعجاز علمى قرآن جلد 2 صفحات : 443 تا 452
مقصود از ماء دافق و صلب و ترائب چيست ؟
خداوند در يكى از آياتى كه در مورد خلقت انسان از آب سخن مىگويد مىفرمايد :
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ * خُلِقَ مِنْ ماءٍ دافِقٍ * يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَ التَّرائِبِ
« 1 »
« پس بايد انسان بنگرد كه از چه چيزى خلق شده است ؟ ، انسان از آبى جهنده آفريده شد ، ( آبى كه ) از ميان صلب و ترائب بيرون مىآيد . »
برخى از مفسران ، مترجمان و متخصصان علوم پزشكى در مورد اين آيه سخنانى گفتهاند كه موجب ابهام اين آيه و ناسازگارى آن با يافتههاى علوم پزشكى شده است . براى مثال گفتهاند كه : « مراد از صلب و ترائب ؛ پشت مرد و سينهى زن است » . و لذا برخى افراد مثل دكتر بوكاى صريحا مىنويسد كه : « اين ترجمهها نوعى تعبير است و به علاوه بسيار كم قابل فهم است . » « 2 »
در حالى كه با بررسى دقيق در اين آيه متوجه مىشويم كه نه تنها قرآن در اينجا سخنى مخالف علم نگفته است بلكه اشاراتى علمى همراه با رعايت كمال ادب بيان نموده است . در اينجا لازم است كه چند نكته تفسيرى و علمى روشن شود تا مقصود آيات فوق معلوم گردد :
1 - ماء دافق :
مفسران در اين مورد دو ديدگاه دارند هرچند كه در مسأله سه احتمال وجود دارد :
الف : اينكه مراد از « ماء دافق » همان منى مرد است كه به صورت جهنده از او خارج مىشود .
( و دافق به معنى « مدفوق » يا « ذو دفق » آمده است ) « 3 »
ب : مراد از « ماء دافق » همان آب مشترك زن و مرد است كه در رحم مخلوط مىشود و يك آب مىشود .
اين مطلب از كلام برخى مفسرين به دست مىآيد . « 4 »
ج : مراد از ماء دافق چيزى باشد كه از زنان خارج مىشود ( اوول ) تا از تركيب آن با اسپرمها نطفهى اوليهى كودك تشكيل مىشود .
بررسى :
كودك انسان به دنبال تشكيل و رشد تخمك به وجود مىآيد كه هر تخمك از دو قسمت تشكيل مىشود :
يكى « اسپرماتوزوئيد » مرد و ديگرى « اوول » زن . هر مرد در هنگام آميزش ، قطراتى از منى با جهش از او خارج مىشود . در منى صدها ميليون « اسپرماتوزوئيد » وجود دارد . « 5 » كه معمولا يكى از آنها خود را به « اوول » زن مىرساند و با آن تركيب
هامش
( 1 ) . طارق / 7 - 5 .
( 2 ) . دكتر موريس بوكاى ، مقايسهاى ميان تورات ، انجيل ، قرآن و علم ، ص 279 .
( 3 ) . علامه طباطبايى ( ره ) ، الميزان ، ج 20 ، ص 379 ، دار الكتب الاسلاميه ، تهران ، 1379 ق . چاپ سوم .
( 4 ) . زمخشرى ، الكشاف ، ذيل آيات فوق مىگويد : و لم يقل مائين لامتزاجهما فى الرحم . . . ( ج 4 ، ص 735 ، نشر دار الكتاب العربى ، 1406 ق ) .
( 5 ) . تعداد اسپرمها را در هر عمل زناشويى بين دويست تا سيصد ميليون دانستهاند . ر . ك : پروفسور توماس . وى . سادلر ، رويان شناس پزشكى لانگمن ، ترجمهى دكتر مسلم بهادرى و دكتر عباس شكور ، ص 30 و بهداشت ازدواج از نظر اسلام ، ص 42 و مصطفى زمانى ، پيشگوئيهاى علمى قرآن ، ص 118 ، انتشارات پيام اسلام