مىشود ، منشأ آن را تخمك مىدانند كه اطراف آن را سپتوپلاسم ، زوناپلاسيتا و لايهاى از سلولهاى فوليكولر پوشانده است . تخمك ، همانند اسپرم ، داراى كروموزوم و ژن مىباشد و بر خلاف اسپرم ، اندازهى آن بزرگتر و به صورت دايره است . پس ، مهم تطبيق واژهى نطفه بر اصطلاحات پزشكى است كه در ادامهى بحث مىآيد .
علقه : در لغت « علق » آن چيزى است كه به چيز ديگر مىچسبد ( آويزك ، زالو ) و « علقه » منىاى است كه بعد از انتقال به رحم و دگرگون شدنش ، به صورت خون منجمد درمىآيد كه در آن صفت تعلق و وابستگى وجود دارد . « 1 » در علم جنينشناسى ، بعد از ورود اسپرم به كانال سرويكال ، در مدت زمان كوتاهى به جايگاه لقاح ( در لولهى رحم ) مىرسد .
مدت زمان رسيدن به اين مكان ، به قولى 5 دقيقه و به قولى 45 دقيقه است . وقتى كه اسپرم بعد از حذف پوشش گليكو پروتئينى به اطراف تخمك مىرسد ، بر اثر آنزيمهاى ترشح شده از آكروزوم ، راه چند اسپرم به داخل منطقهى شفاف « زوناپلوسيتا » باز مىشود ، اما معمولا تنها سر يك اسپرم به سطح اووسيت متصل شده ، و غشاى پلاسمايى آن به غشاى پلاسمايى اووسيت متصل باقىمانده و سپس تحليل مىرود ، آنگاه سر و دم اسپرم وارد سيتوپلاسم اووسيت شده ، سپس دم اسپرم تحليل رفته و سرش بزرگ مىشود و پرونوكلئوسهاى زن و مرد تركيب شده و سلول جديدى به نام « زيگوت » را تشكيل مىدهند . « 2 » در مجموع فرآيند بارورى تقريبا 24 ساعت طول مىكشد و در همين مدت تقسيمات متعددى صورت مىگيرد : بلاستومر ( دو سلول سازمانى اوليه ) و مورولا ( تودهى كروى شكل توپرى 12 - 16 بلاستومر ) در روز سوم بعد از بارورى ايجاد شده ، وارد رحم مىگردد . چهار روز بعد از بارورى ، ناحيهى شفاف ناپديد مىشود و روز پنجم و ششم بلاستوسيت به اپىتليوم آندومتر متصل مىشود . در روز هفتم تروفوبلاست به صورت دو لايه متمايز مىشود كه در روز هشتم يكى از لايههاى آن به نام سنسيسيوتروفو بلاست بافت آندومتر را تخريب كرده و بلاستوسيت در داخل آندومتر جايگزين مىگردد « 3 » كه اين مرحله آغاز دورهى « علقه » است .
مضغه : در لغت ، مضغه ، به معناى قطعهاى از گوشت است كه شكل و خطوطى ندارد . بنابراين به مرحلهاى مضغه گفته مىشود كه مادهى گوشت ايجاد شده باشد . « 4 » در علم جنينشناسى از ابتداى هفتهى سوم بعد از بارورى ، يعنى از روز پانزدهم ، رويان شامل سه لايهى زاينده مىشود . خط اوليه ، تشكيل نوتوكورد ، تشكيل لولهى عصبى ستيغ عصبى ، سومايت ، سلوم ، خون و عروق خونى و پرزهاى جفتى همگى در هفتهى سوم شروع به تكامل مىنمايند . در هفتهى چهارم و پنجم جز برجستگىهاى محدود در بعضى قسمتها ، تغييرات مهمى صورت نمىگيرد ، اما از هفتهى ششم جوانههاى اعضا ، بهويژه اعضاى فوقانى به ميزان قابل توجهى تمايز موضعى را نشان مىدهند .
نواحى آرنج ، مچ و . . . قابل مشاهده است . « 5 » با توجه به تعريف يادشده از لغت به نظر مىرسد بتوان اين مرحله را پايان دورهى مضغه دانست .
هامش
( 1 ) . عبد الفتاح ، محمود ادريس ، همان ، ص 129 و محمد سلام مدكور ، همان ، ص 56 .
( 2 ) . كيت . ال ، مور ، همان ، ص 41 به بعد .
( 3 ) . به نقل از عبد الفتاح محمود ادريس ، همان ، ص 130 .
( 4 ) . همان ، ص 41 - 50 .
( 5 ) . كيت . ال . مور ، همان ، ص 80 .