روايات واژهى « نطفه » را در معنايى عام به كار برده اند به طورى كه شامل مراحل متعددى از تحول و تكامل اجزاى ژنتيكى متعلق به زن و مرد ، اسپرم و تخمك لقاح نيافته ، تخمك بارور شده و حتى تخمك بارورشدهاى كه شروع به تكثير سلولى نموده و به مراحلى از رشد و تكامل رسيده ، مىشود ؛ به عنوان نمونه رواياتى وجود دارند كه براى رشد مراحل جنين يا حمل ، سقف زمانى تعيين نموده و از زمان لقاح و لانهگزينى تا چهل روز را مشمول نطفه دانسته و پس از چهل روز تا هشتاد روز را علقه و . . . دانستهاند . « 1 » بنابراين از ديدگاه اين روايات ، نطفه ، شامل مرحلهى بعد از لقاح هم مىشود .
به نظر مىرسد هيچيك از دو نظر يادشده تمام و كامل نيست . براى بيان نظر صحيح بيان چند مقدمه ضرورى مىنمايد :
اول : توضيح چند اصطلاح
منى : در لغت ، به معناى اندازهگيرى است . به منى انسان ، منى گفته مىشود ، چون خلقت وى از آن اندازهگيرى مىشود . « 2 » در علم جنينشناسى گفته مىشود : در هر انزال ، از كيسهى منى و از غدهى پروستات ، مايع منى همراه با ترشحات خارج مىگردد . اين مواد زايد ، پلاسماى منى است . منى علاوه بر اين مواد زايد كه نود درصد آن را تشكيل مىدهد ، تقريبا داراى ده درصد اسپرم است ؛ مثلا در مردان سالم به طور طبيعى در هر
m
1 مايع منى صد ميليون اسپرم وجود دارد ، اگرچه مردان داراى بيست تا پنجاه ميليون اسپرم در
m
1 مايع منى ، بارور محسوب مىشوند . همچنين اسپرم ، داراى سر و دم و محل اتصال به نام گردن است . سر ، حجيمترين قسمت اسپرم ، حاوى هستهى هاپلوئيد است كه به وسيله آنزيمى به نام آكروزوم پوشيده شده و با آزاد شدن آن در زمان لقاح ، نفوذ اسپرم به زوناپلوسيداى تخمك فراهم مىگردد . دم از سه قسمت : قطعهى اصلى ، ميانى و انتهايى تشكيل يافته كه تحرك اسپرم را فراهم مىنمايد .
همچنين اسپرمها داراى كروموزومها و ژنهايى ( واحد اطلاعات ژنتيك ) است كه از پدر و مادر مشتق مىشوند . « 3 »
نطفه : در لغت ، « نطف » به آن چيزى كه سرازير و ترشح مىشود گفته مىشود و « نطفه » به آب صاف ( خواه كم يا زياد ) و يا آب قليل معنا شده است . در همهى كتب لغت و بيشتر كتابهاى تفسير قرآن ، نطفه ، بر « ماء الرجل » و « ماء المرأة » اطلاق شده است ، « 4 » اگر چه استعمال آن در « ماء الذكر » غلبه دارد . آب مرد ، همان منى وى است ، اما آب زن ، دو نوع است : يكى ، آب لزجى است كه جهنده نيست و اين همان آب واژن است و هيچ تأثيرى در ايجاد جنين ندارد و دومى ، آب جهنده است كه هر ماه ، يك عدد از تخمدان بيرون مىآيد و اين آب ، نطفهى زن را در بر دارد و به سوى گردن رحم حركت مىكند . « 5 » در علم جنينشناسى ، اصطلاحات منى ، اسپرم ، تخمك ، تخمك بارور ( زيگوت ) ، رويان و جنين به كار رفته است ، اما عنوانى به نام نطفه نداريم .
همچنين اصطلاحى به نام منى زن نداريم ، بلكه آن چه در مورد قابليت بارورى زن بحث و بررسى
هامش
( 1 ) . طوسى ، تهذيب الاحكام ، ج 10 ، ص 282 .
( 2 ) . حسن مصطفوى ، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ج 11 ، ص 186 و احمد بن فارس بن زكريا ، معجم مقاييس اللغة .
( 3 ) . كيت . ال . مور ، تكامل جنين انسان ، ترجمهى على رضا فاضل و ديگران ، ص 27 .
( 4 ) . ر . ك : كتابهايى ، مثل معجم مقاييس اللغة ، العين ، مصباح ، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، قاموس القرآن و . . .
( 5 ) . ر . ك : عبد الفتاح محمود ادريس ، همان ، ص 128 ؛ محمد سلام مدكور ، همان ، ص 42 به بعد و داود سلمان السعدى ، اسرار خلق الانسان العجائب فى الصلب و الترائب ، ص 43 .