[ سوره احزاب ]
آيه : 49 يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَما لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَها فَمَتِّعُوهُنَّ وَ سَرِّحُوهُنَّ سَراحاً جَمِيلًا
موضوعات : مسائل فقهى پزشكى - بارورىهاى پزشكى - عدّه منبع : بارورىهاى پزشكى از ديدگاه فقه و حقوق صفحات : 411 تا 412
عدّه :
زنى كه به او نزديكى شود ، در صورت طلاق ، موظف به نگهدارى عدّه است . حال ، اگر با بارورهاى پزشكى باردار گردد ، آيا حكم نزديكى را دارد ؟
مادهى 1142 قانون مدنى مقرر مىدارد : « طلاق زنى كه با وجود اقتضاى سن ، عادت زنانگى نمىشود ، وقتى صحيح است كه از تاريخ آخرين نزديكى با زن سه ماه گذشته باشد » .
مادهى 1155 قانون مدنى مىگويد : « زنى كه بين او و شوهر خود نزديكى واقع نشده و همچنين زن يائسه ، نه عدّه طلاق دارد و نه عدّهى فسخ نكاح ، ولى عدّهى وفات در هر مورد بايد رعايت شود » .
دكتر شهيدى به عكس مادهى 1092 دربارهى مواد مزبور معتقدند كه نزديكى خصوصيتى ندارد « زيرا با توجه به مبانى حقوق مدنى ايران كه در اين مورد فقه اسلامى است و در موارد ترديد بايد از روح حقوق اماميه استمداد نمود و از مدارك فقهى فهميده مىشود كه وضع عدّه براى تعيين سرنوشت طفل احتمالى است . قانونگذار نيز عدّه را بدان جهت وضع نموده است تا در آن مدت معلوم گردد كه زن از شوهر باردار شده است يا نه ، و احتمال باردارى در مورد لقاح مصنوعى نيز موجود است » . « 1 »
همين حكم دربارهى مواد ديگر ، مثل مادهى 1157 قانون مدنى هم جارى است .
در فقه ، عدّه يا به دخول محقق مىشود و يا به ورود منى شوهر به رحم زن . آيهى شريف زير تنها دخول را بيان مىكند :
ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَما لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَها .
« 2 »
همچنين روايات ديگرى وجود دارد كه عدّه را منوط به نزديكى كرده است . « 3 » با وجود اين ، تعدادى از فقها ، براى دخول موضوعيت قائل نيستند ، بلكه ملاك را ورود منى بدون نزديكى دانستهاند . در اين زمينه سيد محمد كاظم يزدى مىفرمايند : « سبب عده يا نزديكى است ، حتى اگر انزال صورت نگيرد و يا ورود منى از غير راه نزديكى است ، زيرا در بعضى از اخبار عده به سبب منى است . . . » « 4 » .
به عنوان نمونه محمد بن مسلم از امام صادق يا امام باقر « عليهما السلام » نقل كردهاند كه : « العدّة من الماء » « 5 » .
همچنين روايات ديگرى وجود دارد كه تشريع عدّه را موجب استبراى رحم زن از نطفهى شوهر پيشين خود ذكر كردهاند .
بنابراين معيار براى لزوم نگهدارى عدّه ، يا نزديكى و يا ورود منى است . لذا در موضوع بحث كه منى يا اسپرم وارد رحم مىگردد ، نگهدارى عدّه لازم و ضرورى است .
هامش
( 1 ) . مهدى شهيدى ، مجموعه مقالات حقوقى ، ص 160
( 2 ) . احزاب / 49 .
( 3 ) . حرّ عاملى ، ملحقات العروة الوثقى ، ج 16 ، ابواب العدد ، باب 1 ، ح 1 و 4 .
( 4 ) . سيد محمد كاظم يزدى ، همان ، ص 53 .
( 5 ) . محمد بن يعقوب كلينى ، الكافى ، ج 6 ، ص 109 ، ح 6 .