« اگر قرآن از مايعى باروركنندهى متشكل از عناصر گوناگون صحبت مىدارد ما را از اين امر مطلع مىسازد كه نسل انسان از چيزى كه از اين مايع استخراج مىشود فراهم مىگردد اين است معناى آيهى 8 سوره سجده .
كلمهى عربى كه در اينجا « كنتيسانس » « 2 » ( سلالة ) ترجمه شده شىء استخراج شده از شىء ديگر ، بهترين بخش يك چيز را تعيين مىكند كه آن را بدينطريق يا طريق ديگر ترجمه كنند ، موضوع جزئى از يك كل است . » « 3 »
سپس اشاره مىكند كه فقط يك سلول اسپرماتوزئيد از بين چندين ده ميليون عنصر صادر از مرد موفق مىشود كه درون تخمك نفوذ كند . و تعداد بىشمارى در راه مانده و موفق نخواهند شد . پس اين بخش بسيار ناچيزى مستخرج از مايعى با ساختمانى پيچيده خواهد بود كه ابراز فعّاليّت خواهد كرد .
و در پايان نتيجه مىگيرد كه :
« در نتيجه چطور مىشود از توافق متن قرآنى با شناخت علمىاى كه از اين پديده در عصرها داريم تحت تأثير قرار نگرفت . » « 4 »
4 . دكتر دياب و دكتر قرقوز نيز نكتهاى ظريف از آيهى
مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ
« 5 » استفاده مىكنند و مىنويسند :
« مشاهده مىكنيم كه از ميان صدها ميليون اسپرماتوزئيد فقط تعداد كمى به تخمك مىرسند و الباقى در ميان راه مىميرند و از ميان دهها اسپرمى كه به تخمك رسيدهاند فقط يك عدد موفق به شكافتن ديوارهى شفاف تخمك شده و در لقاح سرنوشتساز شركت مىكند اين معنا از كلام خداوند ( در دو آيهى سجده / 8 - قيامت / 37 ) كاملا استنباط مىشود . زيرا حرف « من » حرف تبعيض است يعنى : اندكى از بسيار .
لفظ « سلالة » نيز همين معنا را دارد . » « 6 »
بررسى :
در اينجا تذكر چند مطلب لازم است :
1 - در مورد تفسير آيات مورد بحث مىتوان گفت كه احتمال الف ( وجود آب زياد در تشكيل بدن موجودات زنده ) و احتمال ب ( خلقت موجودات زنده از منى ) در مورد آيات انبياء / 30 - نور / 45 - فرقان / 54 وجود دارد امّا ظهور اين آيات در احتمال الف بيشتر است . و بر عكس در آيات سورههاى سجده / 8 - مرسلات / 20 - طارق / 6 احتمال به ظاهر است . بلكه مىتوان گفت كه ظهورى در احتمال الف ندارد و لذا برخى مفسران در تفسير اين آيات اصلا اشارهاى به احتمال الف نكردهاند .
تذكر : اگر مقصود از آيات احتمال ب ( خلقت موجودات زنده از منى ) باشد اين بحث مربوط به مرحلهى سوّم خلقت انسان مىشود كه در ادامه بدان مىپردازيم .
2 - بنا بر پذيرش احتمال الف ( تشكيل بدن موجودات زنده از آب زياد ) اين مطلب يك راز علمى است كه قرآن قرنها قبل آن را گوشزد كرده است و نشانهى عظمت علمى اين كتاب الهى است . ولى اين مطلب نمىتواند دليل اعجاز علمى قرآن باشد چرا كه تأثير آب در حيات انسان و موجودات زنده از ديرباز براى بشر معلوم بوده است . حتى برخى دانشمندان يونان قديم آن را گوشزد كردهاند . « 7 »
هامش
( 2 ) .Quintessence( 3 ) . مقايسهاى ميان تورات ، انجيل ، قرآن و علم ، ترجمهى مهندس ذبيح اللّه دبير ، ص 272 .
( 4 ) . همان ، ص 273 .
( 5 ) . سجده / 8 .
( 6 ) . طب در قرآن ، ص 81 با تلخيص .
( 7 ) . ر . ك : عبد الغنى الخطيب ، قرآن و علم امروز ، ترجمهى دكتر اسد اللّه مبشرى ، ص 121 كه از قول « آميدوكل » فيلسوف يونانى نقل مىكند كه عامل تكوين زندگى در اثر چهار عنصر است :
گرمى آتش و سردى هوا و رطوبت آب و خشكى خاك . ( و نيز ر . ك : دكتر غلاب ، فلسفهى يونان ، ج 1 ، ص 41 ) .