مضغه مىنويسند : جنين در حالت مضغه دو مرحلهى عمده را پشت سر مىگذارد :
نخست : مرحلهى مضغه نامتمايز ( يا غير مخلّقه ) كه تا پايان هفتهى چهارم ادامه دارد و هيچگونه تمايزى در اعضاى بدن وجود ندارد .
دوّم : مرحلهى مضغه متمايز ( يا مخلّقه ) كه از ابتداى هفتهى پنجم « 1 » شروع مىشود . در اين مرحله تمايز لايههاى زاينده و تغيير شكل و حركت سلولهاى آنها
( Defferentation )
شروع مىشود . خداوند از اين مرحله به نام « تخلّق » ياد كرده است زيرا هريك از اين لايهها مسؤوليت تشكيل يكى از دستگاهها يا اندامهاى بدن را به عهده مىگيرند . ( مضغهى متخلّق ) .
اين مرحلهى تمايز لايههاى زاينده تقريبا در ماه سوم باردارى پايان مىپذيرد . در اين زمان طول جنين 10 سانتىمتر و وزن آن معادل 55 گرم است . بدين ترتيب پى به اعجاز قرآن مىبريم آنجا كه مىفرمايد :
ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ
« 2 » و « 3 »
پس از اينكه در مرحلهى علقه ، جنين كاملا ( در رحم ) جايگزين شد مرحلهى مضغه از هفتهى سوم آغاز مىشود . و دو بخش مهم آن يعنى تودهى داخلى سلولى و لايهى تروفوبلاست به ترتيب شروع به تشكيل جنين و اندامهاى فرعى جنين مىكنند . ابتدا سلولهاى تودهى داخلى تشكيل سه لايهى زاينده جنينى مىدهند كه عبارتند از :
الف : لايهى اكتودرم
( Ectoderm )
: اين لايه عامل به وجود آمدن نخاع ، مغز ، اعصاب و بشره پوست و غشاهاى مخاطى دهان و بينى است .
ب : لايهى مزودرم
( Mesoderm )
: اين لايه عامل به وجود آمدن قلب ، رگهاى خونى ، خون ، استخوان ، عضلات ، كليهها ، قسمت ميانى پوست و قسمتى از غدد داخلى است .
ج : لايهى آندودرم
( Endoderm )
: اين لايه عامل به وجود آمدن دستگاههاى گوارش ، تنفس ، غدهى تيروئيد ، كبد و لوز المعده است .
5 - دكتر پاكنژاد دربارهى مضغه مىنويسد :
« المضغة القطعة التي تمضغ من لحم و غيره » ، قطعه جويده شدهاى از گوشت يا غير آنكه در ابتدا يكنواخت و مخلّقه است و سپس تشكيلات و سلولهاى ناهمجور غير مخلّقهاى در او به وجود مىآيد . ( هموژن ، هتروژن )
پس از اينكه به صورت مضغه درآمد عروق مشبكهاى در فواصل تشكيلات گوشت مانند ناهمجور بوجود مىآيد . » « 4 »
آنگاه توضيحات جالبى در مورد رشد جنين مىدهند كه به صورت خلاصه مىآوريم :
« جنين در 24 ساعت اول در رحم لانهگزينى مىكند .
روز دوّم به اندازهى يك بذر كوچك است نزديك به 135 ساعت پس از مقاربت مانند يك دانه گياه كه يك تكمه مانند در آن در حال رويش است كه به آن رويان گويند .
160 ساعت پس از مقاربت در وسطش شيارى به وجود آمده كه در اين هنگام تشكيلاتى كه بايد مغز ، روده و پىها و غيره را درست كنند از هم مجزا مىشوند . وقتى 20 روز از عمرش مىگذرد 5 / 1 ميلىمتر طول دارد و در روز 27 سلولهاى جاى قلب مىلرزد .
هامش
( 1 ) . در برخى كتابهاى پزشكى معتبر دانشگاهى ، مرحله تمايز لايه هاى سهگانه را به نام گاسترولاسيون مىخوانند و شروع آن را از هفته سوم مىدانند . ( پروفسورتوماس . وى . سادلر ، رويان شناسى پزشكى لانگمن ، ترجمه دكتر بهادرى و شكور ، ص 57 ) با توجه به اينكه دكتر قرقوز و دياب نيز بعدا تذكر سه هفته را مىدهند . شايد منظور ايشان در اينجا ظهور تغييرات در نماى خارجى جنين است به طورى كه با چشم ديده شود .
( 2 ) . حج / 5 .
( 3 ) . طب در قرآن ، ص 87 و 88 با تلخيص .
( 4 ) . اولين دانشگاه و آخرين پيامبر ، ج 1 ، ص 267 .