بيگانه مىشود كيفيت حياتى آن را به خاطر سپرده به نحوى كه اگر برخوردهايش با همان نوع پاتوژن تكرار شود سازوكارهاى اجرايى دفاعىاش را بيشتر كرده و به مقابله مىپردازد كه از اين خاصيت ايمنى اختصاصى در امر واكسيناسيون و ايجاد مصونيت اكتسابى در برابر بسيارى از بيماريهاى عفونى نتايج ارزشمندى در تأمين حفظ سلامت انسان به دست آمده است و بيماريهايى كه در قديم با همهگيريهاى خطير و مهلك خود مرگهاى ميليونى را در مدت كوتاهى موجب مىشد امروزه با ابتلا مصنوعى و خفيف بدن از طريق واكسيناسيون به نحو چشمگير و مطلوبى كنترل شده است و در مواردى مثل بيمارى آبله را طبق اعلاميهى سازمان جهانى بهداشت در سال 1980 ريشهكن كرده است كه اين پيروزى را مىتوان از جمله افتخارات علم بهداشت دانست .
در مقابل اين نوع ايمنى كه آن را مصونيت فعّال گويند ، نوع ديگرى از مصونيت اكتسابى را مىتوان با انتقال سلولها يا سرم خون فردى كه به طور اختصاصى ايمن شده است به بدن فرد ديگر ، ايجاد و او را از نوعى مصونيت برخوردار كرد و در اين روش چون فرد مصون شده بدون اينكه در معرض آنتىژن قرار بگيرد و خود به كار دفاع بپردازد از حاصل كار مصونيت ديگرى بهرهمند مىشود لذا آن را ايمنى غير فعّال مىنامند .
ازاينرو به طور خلاصه ديديم كه خداوند به انسان دو نوع دستگاه مصونيتى عطا كرده است كه يكى ابتدايى و سادهتر بوده به عنوان سيستم ايمنى ذاتى يا طبيعى است و ديگر سيستمى كاملتر از نوع اول بوده و به نام سيستم مصونيتى اختصاصى يا تطبيقى است كه پديدههاى آن به قدرى ظريف و با استراتژى حساب شده صورت مىگيرد كه برنامهى كار آنها را محتواى صدها مقاله و كتاب ايمونولوژيك تشكيل مىدهد و روز به روز با شناخت بيشتر ماهيت مكانيسمهاى اجرايى و نقش عوامل مؤثّر آن ، بر حجم اين كتابها افزوده مىشود .
اختلاف بين دو دستگاه ايمنى يكى آن است كه ايمنى ذاتى برعكس ايمنى تطبيقى از امكانات ويژه برخوردار نبوده و سيستم خاطرهدار نيز ندارد .
در سيستم ايمنى تطبيقى هرچند دستهجات مختلفى از لنفوسيتها به كار دفاعى مىپردازند ولى به طور كلى مىتوان آنها را به دو گروه اصلى لنفوسيتهاى
B , T
تقسيم كرد .
لنفوسيتهاى
B
يا سلولهاى
B
به وسيلهى پادزهر يا آنتىبادى با عوامل بيمارىزاى خارج سلولى و فرآوردههاى آنها مبارزه مىكنند .
آنتىبادى ، مولكولى پروتئيندار است كه به نحو اختصاصى هدف آنتىژنى ويژه خود را شناسايى كرده و به آن متصل مىشود . آنتىژن ممكن است از مولكولهاى موجود در سطح عامل بيمارىزا يا از جنس مادهى سمى توليد شده توسط آن باشد . اين آنتىبادىها كه به نام ايمنوگلوبولين نامگذارى شده است و تاكنون 5 نوع آن به نامهاى
D , E , M , G , A
شناخته و معرفى شدهاند منحصرا به وسيلهى لنفوسيتهاى
B
ساخته مىشوند ، اين لنفوسيتها پس از تحريك به وسيلهى عامل آنتىژن به سلولهاى مجرى تمايز يافته و شروع به ترشح مادهى ايمنى بخش مىكنند لذا شناسايى مكانيسمهاى توليد آنتىبادى را بدون شك مىتوان از مهمترين كشفيات علم ايمونولژى جديد دانست .
لنفوسيتهاى
T
يا سلولهاى
T
حوزه عملياتى گسترده ترى دارند به نحوى كه بعضى از آنها در جهت تكامل لنفوسيتهاى
B
در توليد آنتىبادى مربوط به آنها دخالت دارند . گروه ديگر از اين لنفوسيتها با سلولهاى بيگانهخوار وارد عمل شده و در واكنش دفاعى به