مباهات از وجود كامل او بود دوران را * به دوران جلال الدين محمد اكبر غازى
شهنشاه جهان را در وفاتش ديده پرغم شد * سكندر اشك حسرت ريخت كافلاطون ز عالم شد
« 1 » يكى از شاگردان ممتاز وى ملا رضا همدانيست كه بعد از فوت استاد خود عازم هند اسلامى گرديد و بدربار اكبرى راه يافت « 2 » . حكيم على گيلانى هم كه شرح قانون به عربى نوشته ، شاگرد اين استاد بزرگست .
فتح اللّه شيرازى خلاصة المنهج و تاريخ الفى و غيره تاليف نمود . يكى از نادرترين تأليفات او ترجمه كليات قانون ابن سيناست كه در 1002 ه در لاهور به فارسى تحرير نمود . نسخهء خطى اين كتاب كه مكتوبهء 1252 ه ( در لكهنؤ ) ست در كتابخانهء دانشگاه پنجاب وجود دارد . ( بنده اين نسخه را عكسبردارى كرده براى ارجمندم دكتر محمود نجمآبادى بتهران فرستادهام ) .
گمان اينست كه از آن به بعد حكيم صالح شيرازى « 3 » مخاطب بصالح خان پسر فتح اللّه شيرازى پزشك بزرگ عهد عالمگير بود و بنا بر بعضى از كتب تاريخ
هامش
( 1 ) - ذخيرة الخوانين ، مجلد اول ، ص 194 -
( 2 ) - پزشكان نامى پارس ، ص 66 -
( 3 ) - در خانوادهء فتح اللّه شيرازى دو طبيب به اين نام بوده يكى پسرش يعنى همين صالح كه پزشك عالمگير بود و ديگرى برادر وى كه در عهد شاهجهان وارد هند اسلامى گرديد و پزشك شاهجهان شد - ملا عبد الحميد لاهورى دربارهء وى مىگويد : « محمد صالح برادر حكيم فتح اللّه شيرازى كه بتازگى از ايران آمده بود ناصيهء بخت بتقبيل آستان عرش مكان برافروخت و از پيشگاه نوازش بعنايت خلعت و انعام سه هزار روپيه كامياب شده در زمرهء بندگان و الا گشت ( پادشاهنامه مجلد 2 ص 4 ) و محمد صالح كنبوه مىنويسد « حكيم صالح برادر حكيم فتح اللّه شيرازى از ايران بدرگاه جهانپناه رسيده از فيض دريافت ملازمت كيميا خاصيت سعادت دين و دنيا اندوخت » ( عمل صالح ، مجلد دوم ص 265 ) -