حكيم الملك « شجره دانش » را نامبرده كه نسخهء خطى آن در كتابخانهء حيدرآباد وجود دارد « 1 » .
ملاى بدايونى در رديف پزشكان گيلان پزشكى حسن گيلانى را ذكر مىكند « 2 » .
و در نزهة الخواطر با اشاره به هفت اقليم پزشكى بنام گيلانى دوائى را ياد كرده است « 3 » - شايد وى همان پزشكى باشد كه اسمش در آئين اكبرى در فهرست پزشكان اكبر آمده .
چنان كه قبل از اين گفتيم در دورهء صفويان وقتىكه آفتاب دولت مغولان هند باوج بلندى رسيد در ايران دو شهر مركز بزرگ دانش و هنر بويژه پزشكى بودند ، يكى گيلان و ديگرى شيراز . بنابراين همچون پزشكان گيلان پزشكان شيراز و خانوادههاى پزشكى شيراز هم سرزمين هند اسلامى را به قدوم خود مزين ساختند « 4 » .
در تاريخ پزشكى ، شيراز داراى اهميت خاصى است - شيراز نه تنها سرزمين شعر و ادب بود بلكه مركز بزرگ پزشكى نيز بود . ابو ماهر يوسف بن سيار كه استاد على بن عباس مجوسى صاحب كامل الصناعة است ، از همين خاك پيدا شده و شخصيتهاى بزرگ نامى ديگر مثل غياث الدين منصور و جمال الدين محمود و فخر الدين همه شيرازى بودند . و شيراز بقول فتح اللّه شيرازى مدينة العلم « 5 » بود و در آنجا مدرسههاى بزرگى مثل مدرسهء عضديه و مدرسهء خان وجود داشت كه بفيض تربيت آنها پزشكان نامى سند فراغت را دريافت كرده عازم هند اسلامى مىشدند .
بين پزشكان شيراز خانواده فتح اللّه شيرازى مقام شامخى دارند . اين
هامش
( 1 ) - ماهنامه همدرد صحت ، مه 1962 م .
( 2 ) - منتخب التواريخ ، مجلد سوم ، ص 167 .
( 3 ) - نزهة الخواطر ، مجلد پنجم ، ص 147 .
( 4 ) - بنا بروايت نزهة الخواطر پزشكان شيراز قبل از اين هم در عهد سلطان علاء الدين خلجى در هند اسلامى زندگى مىكردهاند مثل علم الدين طبيب شيرازى كه بعد از علاء الدين نديم و مقرب محمد تغلق بود ( نزهة الخواطر ، ص 116 ) .
( 5 ) - ديباچهء نسخهء خطى ترجمهء كليات قانون فتح اللّه شيرازى كه در كتابخانهء دانشگاه پنجاب وجود دارد .