سمرقند بهند اسلامى وارد شد « 1 » - يوسف بن محمد بن يوسف الهروى معروف بيوسفى پزشك نامى و مؤلف بلندپايهء كتب پزشكى بود . در دورهء بابريان وى اول كسى بود كه وسيلهء گسترش روابط و دوستى از راه پزشكى بين اهل فارس و هند اسلامى گرديد - يوسفى در هند در خدمت بابر و همايون بوده است .
بعد از ان تا اواخر دورهء مغولان پزشكان متعددى از كشور ايران ( هرات و گيلان و شيراز و اصفهان و تبريز ) بهند اسلامى آمدوشد داشته و بواسطهء پزشكى وسيلهء تحكيم و استوارى روابط هر دو كشور گرديدند - در عهد مغولان هند اول كسى كه سلسلهء تصنيف و تأليف را آغاز كرد يوسفى بود - وى تأليفات مفيد و پرارزشى نمود . بنا بگفتهء الگود
( Elgood )
اولين تأليف تحقيقى وى « جامع الفوايد » است كه در هرات بمنصهء شهود آمد . سپس كتاب ديگرى بنام فوايد الاخيار و بعد از ان رسالهء منظومى دربارهء حفظ الصحة و كتابى در علم بلاغت و ان شاء بدايع الانشاء و كتاب رياض الادويه و طب يوسفى و غيره را تأليف نمود « 2 » - نسخههاى خطى اينهمه كتب و رسالات در كتابخانهء دانشگاه پنجاب وجود دارد - مهمترين آنها مجموعه ايست كه مشتملست بر هشت رساله : ( 1 ) نسخهء ماكول و مشروب بشعر فارسى ( سنه تأليف 964 ه ) - ( 2 ) رساله ستهء ضروريه كه در 944 ه بنام همايون معنون كرد - ( 3 ) قصيده دربارهء مصطلحات و لغات هندى بشعر فارسى - ( 4 ) قصيده در حفظ الصحه كه در 937 ه بنام همايون نوشت - ( 5 ) فوايد الاخيار بشعر فارسى به صورت قطعات - ( 6 ) دلايل النبض مؤلفه 944 ه ( 7 ) دلايل البول مؤلفه 942 ه ( 8 ) جامع الفوايد 913 ه تعداد اوراق 103 - گذشته ازين نسخهء خطى رياض الادويه هم وجود دارد كه روز 16 جمادى الثانى 1195 ه بعهد شاه عالم ثانى بقلم عبد الصمد پسر سيد نوازشعلى در بهاولپور
هامش
( 1 ) - مآثر الامراء مجلد 2 ، ص 575 .
( 2 ) -A Medical History of Persia and the Eastern Caliphate p . 378