برين حديث گواهست عالم الاسرار * كه در فراق تو ديگر نمانده جاى قرار
ازين تكلفات بايد درگذشت ، چون سلسلهء دوستى استحكام يافت در عقد يگانگى و و داد تكلف مراسم ميزبانى نيست . چنان كه بزرگان فرمودهاند كه بدترين ياران و دوستان آنست كه به جهت آن تكلفى بايد كشيد - ع «
تكلف گر نباشد خوش توان زيست
» « 1 »
مؤلف « خير التجارب » حكيم خيرانديش خان هم كه در شهر اتاوه بيمارستان بزرگى را بنا كرده و برائى وظيفههاى طبى آن پزشكان را از اطراف و اكناف كشور جمع آورد ، از خدمتگذاران بزرگ پزشكى بشمار مىرود « 2 » .
در اينجا بسيار بمورد و بجا خواهد بود اگر برخى از خدمات رشيد الدين فضل اللّه نخستوزير غازان را در راه پزشكى نيز مختصرا يادآور شويم . بقول صاحب « مطرح الانظار فى تراجم اطباء الاعصار » رشيد الدين فضل اللّه كه در عهد وزارت خود ثروت و اقتدار بسيار حاصل كرد طبيب بزرگى هم بود « 3 » . وى مال و ثروت خود را در امور بيمارستانها و كتابخانهها و غيره صرف مىنمود . در قرن چهاردهم ميلادى در تبريز قريهاى بنام « ربع رشيدى » بنا كرد و در آن علماء و فضلا و صنعگران و اطباى معروف عصر را گرد آورد . درين دهكده محلهء مخصوص علماء و حكما بود كه در آن چهارصد نفر عالم و فقيه و محدث بسر مىبردند . و براىشان طبق مدارجشان مواجب و مشاهرهها تعين گرديده بود . بعلاوه از بسيارى از كشورهاى بزرگ دنيا مثل چين و ژاپون و مصر و هند اسلامى و غيره اقلا پنجاه پزشك حاذق در آنجا بودند كه هريك از آنان ده دانشجوى پزشكى را درس مىداد .
هامش
( 1 ) - مآثر رحيمى ، مجلد سوم ، ص 551 .
( 2 ) - آثار خير ، ص 92 .
( 3 ) - مطرح الانظار ، ص 352